प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
मृत्यूही धावतो
भयादस्याग्निस्तपति भयात्तपति सूर्यः । भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ ३ ॥
ती व्यवस्था कशी चालते, ते मृत्यू दाखवतो. ब्रह्माच्या भयाने अग्नी जळतो. त्याच्या भयाने सूर्य तापतो. त्याच्या भयाने इंद्र आणि वायू आपापल्या कामासाठी धावतात, आणि पाचवा मृत्यूही. निसर्गातली प्रत्येक शक्ती आपले काम करते, आणि कधी थांबत नाही: अग्नी जळतो, सूर्य प्रकाशतो, वारा वाहतो. जुन्या कल्पनेत प्रत्येक जण एक न मोडता येणारा नियम पाळतो; राजाची नजर असताना आपली जागा कधीच न सोडणाऱ्या अधिकाऱ्यांसारखा. इंद्र पाऊस पाडतो. आणि पाचवा खुद्द मृत्यू: प्रत्येक जिवाची वेळ आली, की तो त्याला न्यायला येतो. हे सांगणारा मृत्यूच आहे, आणि आज्ञा पाळणाऱ्यांत तो स्वतःचेही नाव घेतो. मृतांवर राज्य करणारा देवही ब्रह्माच्या आज्ञेने धावतो.