प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
अरणीतला अग्नी
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः । दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥ ८ ॥
जन्मलेले सारे जाणणारा अग्नी दोन अरणींमध्ये लपलेला आहे, आईने पोटात जपलेल्या बाळासारखा. जागरूक माणसे रोज त्याला आहुती देतात, आणि त्याची स्तुती करतात. हेच ते. वैदिक काळात यज्ञाचा अग्नी लाकडाचे दोन तुकडे एकमेकांवर घासून पेटवला जाई; त्यांना अरणी म्हणतात. ठिणगी उडण्यापूर्वीच अग्नी लाकडात लपलेला असतो, जसे जन्मापूर्वी बाळ आईच्या पोटात लपलेले असते. तसाच आत्मा आपल्यात लपलेला आहे, आणि सततच्या साधनेने प्रकट व्हायची वाट पाहतो आहे. हा मंत्र ऋग्वेदातून आला आहे. शंकराचार्यांना त्यातला अग्नी वेदीवरही दिसतो, आणि ध्यान करणाऱ्याच्या हृदयातही.