प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
आत आत वळताना
यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि । ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥ १३ ॥
अशी बुद्धी सूक्ष्म होते कशी? मृत्यू त्यासाठीची साधना सांगतो: ध्यानात ही शिडी एकेक पायरी करून चढायची. आधी ज्ञानी माणसाने वाणी, आणि तिच्याबरोबर सगळी इंद्रिये, मनात आवरून घ्यावीत. मग मन बुद्धीत ओढून घ्यावे. बुद्धी म्हणजे आपल्यातला जाणणारा आणि निर्णय घेणारा भाग; मंत्र तिला “ज्ञानात्मा”, म्हणजे जाणणारा आत्मा, म्हणतो. पुढे बुद्धी इतकी विस्तारू द्यावी, की ती महान आत्मा, म्हणजे अख्ख्या जगाची बुद्धी, होऊन जाईल; मग ती फक्त आपली एकट्याची उरत नाही. आणि शेवटी ते सारे शांत आत्म्यात विसावू द्यावे. शांत आत्मा म्हणजे शिडीच्या टोकावरचा पुरुष, जिथे काहीच हलत नाही. पहिल्या पायरीसाठी भगवद्गीतेत एक प्रतिमा आहे. कासव जसे आपले अवयव आत ओढून घेते, तशी ज्ञानी माणसे आपली इंद्रिये जगापासून आत ओढून घेतात.