प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
केवळ श्वासाने नव्हे
न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन । इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ ५ ॥
पण कुणी म्हणेल, आपल्याला जिवंत ठेवतो तो श्वासच ना? मृत्यू उत्तर देतो: कोणताही मर्त्य माणूस वर जाणाऱ्या श्वासाने जगत नाही, की खाली जाणाऱ्या श्वासाने. माणसे दुसऱ्याच कशाने तरी जगतात, आणि हे दोन्ही श्वास त्याच्यावरच अवलंबून असतात. श्वास हे साधन आहे, उगम नव्हे. श्वास हलतो, कारण त्याला कुणीतरी हलवते. दोन्ही श्वास मिळून काम करतात, जसे घराचे वासे आणि भिंती मिळून काम करतात. पण घर मालकासाठी बांधलेले असते; घराला स्वतःचे जीवन नसते. तसेच, भाष्यकार म्हणतात, श्वास आणि इंद्रिये मिळून ज्याची सेवा करतात, तो त्या सगळ्यांहून वेगळा आहे. तो दुसरा म्हणजे आत्मा. श्वास त्याच्या आधाराने चालतो, आणि सारे जीवन त्याच्यापासूनच येते.