प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
केवळ विद्वत्तेने नव्हे
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ २३ ॥
मग आत्मा मिळतो तरी कसा? प्रवचनांनी नाही, मृत्यू म्हणतो, बुद्धिमत्तेने नाही, आणि खूप ऐकण्या-वाचण्यानेही नाही. आत्मा ज्याला निवडतो, त्यालाच तो मिळतो. त्याच्यापुढे आत्मा आपले खरे रूप उघड करतो. म्हणजे केवळ अभ्यास कितीही केला तरी पुरत नाही. विद्वान सारे ग्रंथ कोळून प्याला, तरी त्याला आत्मा न कळलेला असू शकतो. शब्दांचा सरळ अर्थ असा: आत्मा स्वतः निवडतो, जणू कृपेची देणगी देतो. शंकराचार्य याचा अर्थ वेगळा घेतात: जो साधक फक्त आत्म्यालाच निवडतो, आणि दुसरे काहीच मागत नाही, त्याला तो मिळतो. मग आत्मा त्याच्यापुढे आपल्या खऱ्या रूपात प्रकट होतो.