प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
पुरुषाच्या पलीकडे काही नाही
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किंचित्सा काष्ठा सा परा गतिः ॥ ११ ॥
शिडी पुढे चढत जाते. महान आत्म्याच्या पलीकडे अव्यक्त. अव्यक्ताच्या पलीकडे पुरुष. पुरुषाच्या पलीकडे काहीच नाही. तोच वाटेचा शेवट, तीच परम गती. अव्यक्त म्हणजे आकार घेण्यापूर्वीचे जग: सारे काही न दिसता त्यात सामावलेले असते, जसा अख्खा वृक्ष बीजात सामावलेला असतो. हिरण्यगर्भसुद्धा ज्यातून प्रकटतो, ते हेच लपलेले कारण. सर्व गोष्टींत भरून राहिलेल्या जिवंत चैतन्याला उपनिषदे पुरुष म्हणतात. इथे पुरुष म्हणजे ब्रह्म, सर्वांचा आत्मा. त्याच्या पलीकडे काहीच नाही, कारण तो शिडीची आणखी एक पायरी नाही. अख्खी शिडी ज्याच्यावर उभी आहे, तो आधार तोच. अशा रीतीने मृत्यूने मुलाला वरवरच्या इंद्रियांपासून, एकेक पायरी चढवत, गाभ्यातल्या आत्म्यापर्यंत आणले आहे.