प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
वाटेचा शेवट
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनः प्रग्रहवान्नरः । सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ९ ॥
ज्याचा सारथी विवेक आहे, आणि जो मनाचे लगाम धरून ठेवतो, तो वाटेच्या शेवटापर्यंत पोचतो. तेच विष्णूचे परम पद. हे शब्द ऋग्वेदातल्या एका प्रसिद्ध ओळीचा प्रतिध्वनी आहेत: “विष्णूचे ते परम पद”. ऋग्वेद हा सर्वांत प्राचीन वेद. जुन्या सूक्तांत विष्णू तीन मोठ्या पावलांत अख्खे विश्व ओलांडतो. त्याचे तिसरे, सर्वोच्च पाऊल मर्त्य माणसांच्या आवाक्याबाहेर आहे. विष्णू या नावाचा अर्थ “व्यापणारा”, सर्व काही भरून राहणारा, असा घेतला जाई. म्हणून शंकराचार्य “विष्णूचे परम पद” याचा अर्थ सर्वव्यापी ब्रह्म असा घेतात: सर्वांचा आत्मा. इथे रथाची प्रतिमा पूर्ण होते. नीट हाकलेला रथ भटकत नाही. तो घरी पोचतो, आणि ते घर म्हणजे आत्मा.