प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
हृदयात लपलेला देव
तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् । अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥ १२ ॥
त्याऐवजी त्याने जे निवडले, ते असे आहे. आत्मा दिसायला कठीण आहे. तो सर्व गोष्टींत खोलवर शिरून लपून राहिला आहे. तो हृदयाच्या गुहेत बसलेला आहे, खोल अंधारात राहतो. तो पुरातन आहे, सर्वांहून जुना. मंत्र त्याला देव म्हणतो. देव म्हणजे “प्रकाशणारा”, कारण आपल्याला जे जे कळते, ते तोच उजळून दाखवतो. ज्ञानी माणूस अध्यात्मयोगाने या देवाला जाणतो: बाहेरच्या जगातून मन मागे ओढून आत स्थिर करणे, हा तो योग. असे त्याला जाणल्यावर तो हर्ष आणि शोक दोन्ही मागे टाकतो. हर्ष आणि शोक दोन्ही त्या बाहेरच्या जगातूनच येतात. म्हणून आत्म्यात स्थिरावलेल्याला ते हलवू शकत नाहीत.