प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
पुन्हा तीच शिडी
इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् । सत्त्वादधि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥ ७ ॥
आता मृत्यू पूर्वार्धातले एक चित्र पुन्हा आणतो. तिथे त्याने आतल्या जीवनाची एक शिडी मांडली होती. तिची प्रत्येक पायरी खालच्या पायरीपेक्षा सूक्ष्म आहे, आणि मन तिच्यावरून आत आत्म्यापर्यंत चढते. ती इथे पुन्हा येते. इंद्रियांच्या पलीकडे मन. मनाच्या वर बुद्धी. बुद्धीच्या वर महान आत्मा. आणि महान आत्म्याच्या पलीकडे अव्यक्त. इथे बुद्धीला सत्त्व म्हटले आहे. बुद्धी म्हणजे आपल्यातला समजणारा आणि निर्णय घेणारा भाग. पूर्वार्धातल्या रथाच्या प्रतिमेत ती सारथी होती, मन लगाम होते, आणि इंद्रिये घोडे. शंकराचार्यांच्या अर्थाप्रमाणे महान आत्मा म्हणजे अख्ख्या जगाची बुद्धी: सृष्टीच्या आरंभी जन्मलेला पहिला जीव. अव्यक्त म्हणजे आकार घेण्यापूर्वीचे जग, जसा अख्खा वृक्ष बीजात न दिसता सामावलेला असतो. पुढचा मंत्र शिडीची सर्वांत वरची पायरी सांगतो.