प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
गुप्त उत्तर
हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् । यथा च मरणं प्राप्य आत्मा भवति गौतम ॥ ६ ॥
आता मृत्यू मुलाने विचारलेल्या मूळ प्रश्नाकडेच परत वळतो. “ऐक,” तो म्हणतो. “हे गुप्त, सनातन ब्रह्म मी तुला सांगतो. आणि गौतमा, मरण आल्यावर आत्म्याचे काय होते, तेही सांगतो.” गौतम हे नचिकेताचे कुळनाव, हे आधी आलेच आहे. आणि हे वचन म्हणजे सगळ्या कथेचा गाभा. माणूस मेल्यावर उरतो का, हे जाणणे हा नचिकेताचा तिसरा वर होता; कारण काही म्हणतात तो उरतो, आणि काही म्हणतात तो उरत नाही. मृत्यू याचे उत्तर दोन बाजूंनी देणार आहे. आधी तो सांगेल, आत्मा न जाणता मरणाऱ्यांचे काय होते. मग तो पुन्हा खुद्द आत्म्याविषयी बोलेल: जो कधी जन्मत नाही, आणि कधी मरत नाही.