प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
कधीही नष्ट न होणारे अक्षर
एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् । एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ १६ ॥
हे अक्षरच ब्रह्म आहे, मृत्यू पुढे सांगतो. हे अक्षरच सर्वश्रेष्ठ आहे. जो हे अक्षर जाणतो, त्याला हवे ते मिळते. इथे शब्दांचा एक खेळ आहे. अक्षर म्हणजे वर्ण, उच्चारायचा एक ध्वनी; आणि अक्षर म्हणजे “ज्याचा क्षय होत नाही ते”. म्हणून हा मंत्र असेही सांगतो: हे अविनाशी तत्त्वच ब्रह्म आहे, तेच सर्वश्रेष्ठ. ॐ हे ब्रह्माचे नाव आणि प्रतीक आहे, जशी देवाची मूर्ती देवाचे प्रतीक असते. जुने आचार्य ब्रह्माचा विचार दोन पातळ्यांवर करतात. सर्वोच्च पातळीवर ते सर्व आकारांच्या पलीकडे आहे. खालच्या पातळीवर ते हिरण्यगर्भाचे, म्हणजे विश्वात्म्याचे, रूप घेते. म्हणून “हवे ते” हेही दोन्ही पातळ्यांवर लागू होते. विश्वात्म्याच्या शक्ती हव्यात म्हणून जो ॐ चे विश्वात्मा म्हणून ध्यान करतो, त्याला त्या मिळतात. आणि जो दुसरे काहीच न मागता ॐ चे सर्वोच्च ब्रह्म म्हणून ध्यान करतो, तो सर्वोच्चालाच जाणतो.