प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
टाळूतून वर जाणारी वाट
शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका । तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥ १६ ॥
मागचे मंत्र म्हणाले, मुक्ती इथेच, याच जन्मात मिळते. हा मंत्र मरणाच्या वेळच्या एका प्रवासाविषयी बोलतो, आणि पारंपरिक अर्थाप्रमाणे तो दुसऱ्या कुणासाठी आहे. हृदयाच्या एकशे एक नाड्या आहेत. त्यांतली एक वर टाळूपर्यंत जाते. तिच्यातून वर जाणारा अमृतत्वाला पोचतो. बाकीच्या नाड्या सगळ्या दिशांना बाहेर जातात. ज्याने आत्मा पूर्णपणे जाणला, तो मरताना कुठेच जात नाही, असे शंकराचार्य समजावतात. हा मंत्र त्यांच्यासाठी आहे, ज्यांनी ब्रह्माचे ध्यान केले, पण ज्यांना अजून शेवटपर्यंत दिसले नव्हते. जुने ग्रंथ हृदयातून बाहेर पसरणाऱ्या सूक्ष्म नाड्यांचे चित्र रंगवतात. मरणाच्या वेळी जीव त्यांपैकी एका नाडीतून बाहेर पडतो. बहुतेक जण बाकीच्या अनेक नाड्यांतून बाहेर पडतात, आणि पुढच्या जन्माकडे जातात. ध्यान करणारा मात्र टाळूकडे जाणाऱ्या नाडीतून बाहेर पडतो, आणि सर्वोच्च स्वर्गापर्यंत चढतो. तिथे कालांतराने तो मुक्त होतो.