प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
सारे स्थिर होते तेव्हा
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह । बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥ १० ॥
पाचही इंद्रिये मनासह शांत होतात, आणि बुद्धीही हालचाल करत नाही, तेव्हाची अवस्था म्हणजे परम अवस्था, असे म्हणतात. मंत्र इंद्रियांना “पाच ज्ञाने” म्हणतो, कारण पाहणे, ऐकणे, वास घेणे, चव घेणे आणि स्पर्श करणे, या वाटांनीच जगाचे ज्ञान आत येते. पुन्हा एकदा रथ डोळ्यांसमोर आणा. घोडे स्थिर उभे आहेत. लगाम शांत लोंबत आहेत. खुद्द सारथीही, म्हणजे बुद्धी, तोलणे आणि ठरवणे थांबवून बसला आहे. रथात काहीच हलत नाही. तेव्हाच रथात बसलेला स्पष्ट दिसतो; त्या सगळ्या हालचालींमागे तो लपलेला राहत नाही. तळ दिसायला आधी तळे स्थिर व्हावे लागते.