प्रमुख उपनिषदे · केनोपनिषद्
सर्वांचे प्रिय
तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि हैनं सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥ ६॥
प्रिय व्यक्तीच्या त्या आठवणीतून एक नाव पुढे येते. ब्रह्माला “तद्वन”, म्हणजे प्रिय, म्हणतात, आणि प्रिय म्हणूनच त्याची उपासना करावी. जो त्याला असे जाणतो, त्याच्यावर सर्व प्राणी प्रेम करतात. तद्वन म्हणजे “ते, जे प्रेम करण्याजोगे आहे”: प्रत्येक प्राणी कळत-नकळत ज्याची आस धरतो, ते. उपनिषदांत उपासना म्हणजे एखादी गोष्ट श्रद्धेने, स्थिरपणे मनात धरून ठेवणे, तिचे ध्यान करणे. पहिल्या भागाने बजावले होते, की कशाचीही “हे” म्हणून, स्वतःहून वेगळी वस्तू म्हणून उपासना करू नये. इथे मात्र उपासना ब्रह्माचीच आहे, एका नावाच्या आधाराने. ते जाणण्याच्या दिशेने टाकलेले हे एक पाऊल आहे. सर्व प्राण्यांचे प्रेम हा या जगातला आशीर्वाद आहे, या उपासनेचे फळ. ती अंतिम मुक्ती नव्हे. मुक्ती मिळते ती केवळ ब्रह्म म्हणजेच आपला आत्मा, हे जाणल्याने.