प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
प्रत्येक घटक घरी परततो
गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु । कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्वे एकीभवन्ति ॥ ७ ॥
मृत्यूच्या वेळी ज्ञान्याचे घटक जिथून आले, तिथे परत जातात. पंधरा कला आपापल्या मूळ स्थानी जातात, आणि इंद्रिये आपापल्या देवतांकडे. त्याची कर्मे आणि त्याचा विज्ञानमय आत्मा, हे सारे परम अक्षरात, त्या अविनाशी तत्त्वात, एकरूप होतात. माणूस ज्या घटकांनी बनतो, त्या या कला. अथर्ववेदाचेच आणखी एक उपनिषद, प्रश्न उपनिषद, त्यांची नावे देते: प्राण, श्रद्धा, पंचमहाभूते, इंद्रिये, मन, अन्न, बळ, आणि इतर. इंद्रिये आपल्या देवतांकडे जातात: डोळा सूर्याकडे, वाणी अग्नीकडे, प्राण वायूकडे. हे सांगायचे कशासाठी? कारण मागे काहीच उरत नाही. इतरांच्या बाबतीत हे घटक पुन्हा एकत्र येऊन नवे जीवन घडवतात. ज्ञान्याच्या बाबतीत प्रत्येक घटक घरी परततो, आणि त्याच्या कर्मांचे फळ भोगायला कुणी उरतच नाही. “विज्ञानमय आत्मा” म्हणजे आपल्यापैकी प्रत्येकाला जाणवणारा “मी”: मनातून दिसणारा आत्मा. तोही परम तत्त्वात मिसळून जातो. पाण्याने भरलेल्या अनेक वाडग्यांत चमकणाऱ्या सूर्याचा विचार करा. वाडगे काढून घेतले, की ते अनेक सूर्य एकच सूर्य होतात.