प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
जवळ, तरी दडलेला
आविः संनिहितं गुहाचरं नाम महत्पदमत्रैतत्समर्पितम् । एजत्प्राणन्निमिषच्च यदेतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद्यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ॥ १ ॥
मागच्या अध्यायाने दाखवले की पुरुष, म्हणजे अक्षर, हा सर्व गोष्टींचा उगम आहे. तो हृदयाच्या गुहेत, माणसाच्या अगदी आतल्या जागेत, सापडतो, असेही सांगितले. आता अंगिरस शौनकांना आणि इतर जिज्ञासूंना त्याला कसे शोधायचे ते सांगतात. तो उघड दिसतो, तरी अगदी जवळच दडलेला आहे. त्याचे नाव “गुहाचर”, म्हणजे गुहेत संचार करणारा, कारण तो हृदयात कार्य करतो. सारे ज्याच्यावर टिकते, तो महान आधार तोच. पक्ष्यांपासून पशूंपर्यंत आणि माणसांपर्यंत, जे जे हलते, श्वास घेते किंवा पापण्यांची उघडझाप करते, ते सारे त्याच्यावरच उभे आहे. अंगिरस म्हणतात, स्थूल जग आणि न दिसणारे, दोन्ही तोच आहे, असे जाणा. ज्याची आस धरावी, असे सर्वोत्तम ध्येय तोच; कोणत्याही प्राण्याच्या आकलनापलीकडचा, सर्वश्रेष्ठ. तो एकाच वेळी उघड आणि दडलेला कसा? आपण पाहतो, ऐकतो किंवा विचार करतो, तेव्हा प्रत्येक वेळी तो कार्य करणारी जाणीव म्हणून प्रकट होतो. तरीही तो कधीच एखाद्या वस्तूसारखा दिसत नाही, कारण पाहणारा तोच आहे.