प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
ब्रह्मपुर
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि । दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः ॥ मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं संनिधाय । तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति ॥ ७ ॥
तो सर्व जाणतो, सर्वांचे मिळून आणि प्रत्येकाचे बारकाईने. पृथ्वीवरचा सारा महिमा त्याचाच आहे. तेजस्वी ब्रह्मपुरात, त्याच्या मध्यभागी असलेल्या लहानशा आकाशात, तो राहतो. आठव्या शतकातले भाष्यकार शंकराचार्य ब्रह्मपुर म्हणजे हृदय असे मानतात. ते कमळाच्या कळीसारखे कल्पिले आहे, आणि तिच्या आत एक लहानशी पोकळी आहे. ते त्याचे नगर, कारण तो तिथे सापडतो, जसा राजा त्याच्या स्वतःच्या नगरात सापडतो. मंत्र पुढे सांगतो. तो मनोमय आहे, आणि प्राण व शरीर यांना चालवतो. तो अन्नाच्या आधाराने राहतो, आणि हृदयात स्थिर आहे. या ज्ञानाने ज्ञानी त्याला स्पष्ट पाहतात: आनंदरूपाने झळाळणारा, अमर. “मनोमय” म्हणजे तो मनातून जाणला जातो, आणि इतक्या जवळून, की तो जणू मनच वाटतो. तो प्राण आणि शरीर यांना आयुष्यभर चालवतो, आणि एका जन्मातून पुढच्या जन्मात नेतो. तो “अन्नाच्या आधाराने राहतो”, कारण तो ज्या शरीरात राहतो, ते अन्नानेच बनते आणि जिवंत राहते.