प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
गाठ सुटते
पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् । एतद्यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरतीह सोम्य ॥ १० ॥
आता या लांब यादीचे फळ हाती येते. हे सारे तो पुरुषच आहे: विधी, तप, ब्रह्मज्ञान, सर्वोच्च अमृतपद. सौम्या, हृदयाच्या गुहेत दडलेल्या त्याला जो जाणतो, तो इथेच, याच जन्मात अज्ञानाची गाठ तोडतो. हे शौनकांच्या प्रश्नाचे उत्तर आहे. पहिल्या भागात छांदोग्याचे उदाहरण आले होते: मातीचा एक गोळा जाणला, की प्रत्येक मडके आणि घागर जाणली जाते, कारण ती वेगवेगळ्या आकारांतली मातीच असतात. मागच्या सात मंत्रांतले सारे, देवांपासून धान्यापर्यंत, वेगवेगळ्या आकारांतला तो पुरुषच आहे. त्याला जाणा, आणि सारे जाणले जाईल. “हृदयाची गुहा” म्हणजे माणसाच्या अगदी आतली जागा, जिथे आत्मा सापडतो. अज्ञान ही एक गाठ आहे: आपण त्याच्यापासून वेगळे आहोत, या समजुतीशी ती आपल्याला बांधून ठेवते. त्याला जाणले की ती सुटते, मृत्यूनंतर नव्हे, इथेच. त्याला कसे शोधायचे, ते पुढचा अध्याय दाखवतो.