प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
कोळी आणि त्याचा धागा
यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः संभवन्ति । यथा सतः पुरुषात्केशलोमानि तथाऽक्षरात्संभवतीह विश्वम् ॥ ७ ॥
सारे काही त्याच्यातून कसे येते? गुरू तीन चित्रे देतात. कोळी आपला धागा बाहेर सोडतो आणि परत आत ओढून घेतो; पृथ्वीतून वनस्पती उगवतात; जिवंत माणसाच्या डोक्यावर आणि अंगावर केस उगवतात. तसेच इथले सारे अक्षरातून उत्पन्न होते. शंकराचार्य प्रत्येक चित्रातून एक धडा काढतात. कोळ्याला बाहेरचे काहीही लागत नाही: धागा त्याच्याच शरीरातून येतो आणि त्यातच परत जातो. तसेच जगाला अक्षराखेरीज दुसऱ्या कोणत्याही द्रव्याची गरज नाही, आणि शेवटी ते त्यातच परत विलीन होते. वनस्पती दाखवतात की पृथ्वीतून उगवणारे पृथ्वीच्याच द्रव्याचे असते. आणि केसांना काहीच जाणवत नाही, तरी ते जिवंत, जाणत्या माणसातून उगवतात; तसेच जड वस्तूंचे जगही चैतन्यमय उगमातून येऊ शकते. इथे शौनकांच्या प्रश्नाचे उत्तर सुरू होते. कोळ्यातून धागा यावा तसे सारे एकाच उगमातून येत असेल, तर तो उगम जाणणे म्हणजे ते सारे खरे काय आहे ते जाणणे.