प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
शोध काय मागतो
सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् । अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ५ ॥
साधक अशा जीवनापर्यंत कसा पोहोचतो? सत्याने, तपाने, खऱ्या ज्ञानाने आणि ब्रह्मचर्याने हा आत्मा प्राप्त होतो; आणि हे चारही अखंड पाळायचे असतात. शरीराच्या आत तो प्रकाशतो, तेजस्वी आणि शुद्ध. त्यासाठी झटणाऱ्यांचे दोष झिजून गेले, की ते त्याला पाहतात. शंकराचार्य म्हणतात, मन आणि इंद्रिये एका ठिकाणी एकाग्र करणे हे सर्वांत श्रेष्ठ तप. ब्रह्मचर्य हा विद्यार्थिदशेचा नियम. वासना मन विखरून टाकते; ब्रह्मचर्य ते शिकण्यासाठी एकसंध ठेवते. इथे “प्राप्त होतो” याचा अर्थ असा, की हे चार गुण माणसाला पाहण्याची पात्रता देतात. ते फक्त तयारी करतात, हे पुढचे मंत्र दाखवतील. जे हे पाळतात, ते यती, म्हणजे “झटणारे”: या शोधासाठी आपले सारे आयुष्य वाहिलेले साधक. त्यांचे दोष म्हणजे राग, लोभ, कपट आणि असे मनाला गढूळ करणारे विकार. ते झिजले, की आत नेहमीच असलेला प्रकाश दिसू लागतो.