प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
जिथे सूर्य प्रकाशत नाही
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १० ॥
तिथे सूर्य प्रकाशत नाही, चंद्र-तारे प्रकाशत नाहीत. या विजाही तिथे चमकत नाहीत, मग आपला हा अग्नी तरी कसा प्रकाशेल? ब्रह्म प्रकाशते, म्हणून बाकी सारे त्याच्या पाठोपाठ प्रकाशते. त्याच्याच प्रकाशाने हे सारे उजळते. हाच मंत्र कठ उपनिषदातही येतो. तिथे खुद्द मृत्यू तो नचिकेता नावाच्या मुलाला शिकवतो. सूर्य ब्रह्माला उजळू शकत नाही, जसा दिवा सूर्याला उजळू शकत नाही. ब्रह्म अंधारे आहे असे नव्हे. ते स्वतःच प्रकाश आहे, आणि त्याला दुसऱ्या प्रकाशाची गरज नाही. रात्रीच्या चंद्राचा विचार करा. तो प्रकाशतो असे वाटते, पण त्याचा प्रकाश सूर्याचा, परत दिलेला. तसाच आपल्या ओळखीचा प्रत्येक प्रकाश, सूर्यापासून खोलीतल्या दिव्यापर्यंत, ब्रह्माच्या प्रकाशानेच प्रकाशतो. त्यांना जाणणारी जाणीवच नसेल, तर कुणासाठीच काहीच उजळलेले नसेल.