प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
आणखी एक वर्ष
तान्ह स ऋषिरुवाच भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संवत्सरं संवत्स्यथ यथाकामं प्रश्नान् पृच्छत यदि विज्ञास्यामः सर्वं ह वो वक्ष्याम इति ॥ २ ॥
पिप्पलादांनी लगेच उत्तर दिले नाही. ते ऋषी त्यांना म्हणाले, “आणखी एक वर्ष माझ्यापाशी राहा. तप करा, शिष्य म्हणून ब्रह्मचर्य पाळा, श्रद्धा ठेवा. मग हवे ते विचारा. आम्हाला ठाऊक असेल, तर सगळे सांगू.” त्यांनी तीन गोष्टी सांगितल्या. तप म्हणजे इथे साधे अन्न, कष्ट आणि इंद्रियांवर घट्ट लगाम. ब्रह्मचर्य म्हणजे गुरूच्या घरी राहून, अविवाहित अवस्थेत केलेला अभ्यास. श्रद्धा म्हणजे गुरूवर आणि त्यांच्या शिकवणीवर भरवसा. हे सहाजण काही नवशिके नव्हते, म्हणूनच ऋषी “आणखी एक वर्ष” म्हणतात. आठव्या शतकातले आचार्य शंकराचार्य यांनी लावलेला उपनिषदांचा अर्थ इथे स्वीकारला आहे. ते सांगतात, हे सहाजण आधीपासूनच ब्रह्माची उपासना करत होते, पण खालच्या रूपात, सृष्टिकर्ता म्हणून. परब्रह्मासाठी आणखी तयारी हवी होती. “आम्हाला ठाऊक असेल तर” यात ऋषींना स्वतःच्या ज्ञानाबद्दल शंका नाही. शंकराचार्य याला गुरूची नम्रता मानतात; त्यात कसलीही बढाई नाही.