प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
प्रश्नांपलीकडचे प्रश्न
तस्मै स होवाचातिप्रश्नान् पृच्छसि ब्रह्मिष्ठोऽसीति तस्मात्तेऽहं ब्रवीमि ॥ २ ॥
पिप्पलाद त्यांना म्हणाले, “तू फार पुढचे प्रश्न विचारतो आहेस. पण तू मनापासून ब्रह्मनिष्ठ आहेस, म्हणून मी तुला सांगतो.” ब्रह्म म्हणजे सगळ्या जगामागचे एकच सत्य, जसा प्रत्येक लाटेमागे समुद्र असतो. “फार पुढचे” का? आठव्या शतकातले भाष्यकार शंकराचार्य यांनी लावलेला उपनिषदांचा अर्थ इथे स्वीकारला आहे. ते समजावतात: शरीरातली सर्वश्रेष्ठ शक्ती म्हणजे प्राण, आणि तोच जाणायला कठीण. मग प्राण स्वतः कशातून येतो हे विचारणे, म्हणजे त्याच्याही पलीकडे काय आहे हे विचारणे. असे प्रश्न गप्पांचा विषय नव्हेत. पण कौसल्यांनी वर्षभर गुरूंजवळ राहून साधना केली आहे, आणि त्यांचे मन सर्वोच्च सत्यावर लागलेले आहे. जे गुरू इतरांपासून राखून ठेवतात, ते अशा शिष्यापुढे उघड करतात.