प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
सहा जिज्ञासू, एक गुरू
ॐ सुकेशा च भारद्वाजः शैब्यश्च सत्यकामः सौर्यायणी च गार्ग्यः कौसल्यश्चाश्वलायनो भार्गवो वैदर्भिः कबन्धी कात्यायनस्ते हैते ब्रह्मपरा ब्रह्मनिष्ठाः परं ब्रह्मान्वेषमाणा एष ह वै तत्सर्वं वक्ष्यतीति ते ह समित्पाणयो भगवन्तं पिप्पलादमुपसन्नाः ॥ १ ॥
वेदांच्या शेवटी येणाऱ्या, जीवनाच्या सर्वांत खोल प्रश्नांना भिडणाऱ्या थोर उपनिषदांपैकी प्रश्नोपनिषद हे एक आहे. ते अथर्ववेदाचे आहे; अथर्ववेद हा चौथा वेद. “प्रश्न” हेच त्याचे नाव. सहा जिज्ञासू एका गुरूकडे येतात, आणि सहा अध्यायांत त्यांच्या एकेका प्रश्नाचे उत्तर मिळते. ते सहाजण असे: सुकेशा भारद्वाज, शैब्य सत्यकाम, सौर्यायणी गार्ग्य, कौसल्य आश्वलायन, भार्गव वैदर्भी आणि कबन्धी कात्यायन. सगळे ब्रह्माला वाहिलेले होते, ब्रह्मात रुजलेले होते, आणि परब्रह्माच्या शोधात निघाले होते. ब्रह्म म्हणजे सगळ्या जगामागचे एकच सत्य, जसा प्रत्येक लाटेमागे समुद्र असतो. “हे आपल्याला सारे काही सांगतील” अशी खात्री बाळगून ते पूज्य पिप्पलाद ऋषींकडे गेले. पिप्पलाद अथर्ववेदाचे मोठे जाणकार होते; त्या वेदाची एक जुनी शाखा त्यांच्याच नावाने ओळखली जाते. गुरूंच्या यज्ञाग्नीसाठी ते हातात समिधा घेऊन गेले. शिकवण मागायला येणाऱ्या शिष्याची ही जुनी रीत होती.