प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
पाहणारा
एष हि द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता घ्राता रसयिता मन्ता बोद्धा कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः । स परेऽक्षर आत्मनि सम्प्रतिष्ठते ॥ ९ ॥
या साऱ्या शक्ती कुणाच्या तरी आहेत. पाहणारा, स्पर्श करणारा, ऐकणारा, वास घेणारा, चव घेणारा, विचार करणारा, समजणारा आणि कृती करणारा तो हाच: जाणणारा आत्मा, ज्याला आपण प्रत्येकजण “मी” समजतो तो. तोही अविनाशी परमात्म्यात विसावतो. हा जाणणारा आत्मा म्हणजे रोजच्या जगण्यातला “मी”: “मी पाहतो”, “मी केले” असे म्हणणारा. तो परमात्माच आहे, पण मनातून दिसणारा, आणि मनाच्या रंगात रंगलेला. शंकराचार्य पाण्यातल्या सूर्याचे उदाहरण देतात. प्रत्येक तळ्यात एकेक सूर्य दिसतो. पाणी काढून टाका, तरी प्रतिबिंब हरवत नाही; ते मुळात सूर्यच होते. तसाच गाढ झोपेत, आणि शेवटीही, रोजचा “मी” परमात्म्यात परत जातो.