प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
शक्तींची बढाई
तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः पृथिवी वाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रं च । ते प्रकाश्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः ॥ २ ॥
पिप्पलाद म्हणाले, “या शक्ती म्हणजे आकाश, वायू, अग्नी, पाणी आणि पृथ्वी; तसेच वाणी, मन, डोळे आणि कान. एकदा आपापला महिमा दाखवून त्या म्हणाल्या: हा डोलारा आम्हीच उभा धरतो, आणि आम्हीच एकत्र सांभाळतो.” या यादीचे दोन भाग आहेत. पहिली पाच म्हणजे महाभूते. जुन्या भारतीय विचारात सारा निसर्ग यांपासून बनला, आणि शरीरही यांपासूनच घडले. ही महाभूते शरीर उभे धरतात. शेवटच्या चार शक्तींनी आपण कृती करतो आणि जाणतो. वाणी ही सगळ्या कृतींचे प्रतीक; मन, डोळे आणि कान सगळ्या जाणिवेचे. त्या शरीराला उजळवतात, कारण त्यांच्यामुळेच ते पाहते, ऐकते आणि समजते. “डोलारा” या अर्थी मंत्रात “बाण” हा दुर्मीळ शब्द आहे. आठव्या शतकातले भाष्यकार शंकराचार्य त्याचा अर्थ शरीर असा घेतात. असे प्रश्नाचे दोन भाग सुटले. आणि प्रत्येक शक्ती आपल्या कामाचा अभिमान धरून सगळे श्रेय स्वतःकडे घेते.