प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
वर्षाचे कोडे
पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उ परे विचक्षणं सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितमिति ॥ ११ ॥
पिप्पलाद जो श्लोक उद्धृत करतात, तो ऋग्वेदातले एक जुने कोडे आहे. हे कोडे त्यांनी नुकत्याच प्रजापती म्हटलेल्या वर्षाविषयी आहे. काही जण त्याला पिता म्हणतात: पाच पायांचा, बारा रूपांचा, पावसाने समृद्ध, स्वर्गाच्या पलीकडच्या अर्ध्यात राहणारा. तर दुसरे त्याला दूरदर्शी म्हणतात, सात चाकांच्या आणि सहा आऱ्यांच्या रथात बसलेला. शंकराचार्य आणि जुने भाष्यकार हे कोडे उलगडतात. पाच पाय म्हणजे पाच ऋतू; यात हेमंत आणि शिशिर एकच मानले आहेत. बारा रूपे म्हणजे बारा महिने. सारे काही वर्षातच जन्मते, म्हणून वर्ष हा पिता. अन्न पिकवणारा पाऊस तोच पाठवतो, म्हणून तो पावसाने समृद्ध. दुसऱ्या चित्रात वर्ष म्हणजे काळातून धावणारा सूर्याचा रथ. सात घोडे हीच त्याची सात चाके, आणि सहा ऋतू हे त्याचे आरे. कोणतेही चित्र घ्या, प्रत्येक जीवाचा जन्म वर्षाच्याच हाती आहे.