प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
सोळा कला
स प्राणमसृजत प्राणाच्छ्रद्धां खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवीन्द्रियं मनः । अन्नमन्नाद्वीर्यं तपो मन्त्राः कर्म लोका लोकेषु च नाम च ॥ ४ ॥
मग पुरुषाने प्राण निर्माण केला. प्राणातून श्रद्धा आली. मग आकाश, वायू, अग्नी, पाणी आणि पृथ्वी; इंद्रिये; मन; आणि अन्न. अन्नातून बळ, तप, वेदमंत्र, यज्ञकर्मे, जगे, आणि त्या जगांत नाव. या सोळा कला. गटागटाने वाचली, तर ही यादी म्हणजे माणूस घडण्याची सारी कहाणी. आधी प्राण, मग श्रद्धा: माणसाला चांगल्याकडे वळवणारा विश्वास. शंकराचार्य तिचा अर्थ सांगतात, प्रत्येक जीवाला सत्कर्माकडे नेणारी प्रेरणा. मग शरीर, आणि ज्यांच्याद्वारे ते जाणते ती साधने: पाच महाभूते, आकाश, वायू, अग्नी, पाणी आणि पृथ्वी; मग इंद्रिये आणि मन. मग त्या सगळ्यांना पोसणारे अन्न, आणि अन्नाने मिळणारे बळ. शेवटी हेतू ठेवून जगलेले आयुष्य: तप, वेदांचे पवित्र मंत्र, त्या मंत्रांनी केलेली यज्ञकर्मे, आणि त्या कर्मांनी मिळणारी जगे. त्या जगांत प्रत्येक जीवाला नाव असते: हा किंवा तो. नाव ही सोळावी कला: आपण स्वतःला जे वेगळे “मी” समजतो, ते.