प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
सर्वश्रेष्ठ शक्ती कोणती?
अथ हैनं भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ । भगवन् कत्येव देवाः प्रजां विधारयन्ते कतर एतत् प्रकाशयन्ते कः पुनरेषां वरिष्ठ इति ॥ १ ॥
सहा जिज्ञासू पिप्पलाद ऋषींकडे आले आहेत. पहिल्याने विचारले होते, जीव येतात कुठून. पिप्पलादांनी उत्तर दिले: प्रजापतीने निर्माण केलेल्या एका जोडीतून, प्राण आणि रयी. प्राण म्हणजे जीवन, खाणारा आणि देणारा; रयी म्हणजे जड द्रव्य, त्याचे अन्न. आता दुसरे जिज्ञासू, भार्गव वैदर्भी, एकाच शरीरातल्या जीवनाविषयी विचारतात: “भगवन्, किती शक्ती जीवाला धरून ठेवतात? त्यांच्यापैकी किती त्याला उजळवतात? आणि त्यांतली सर्वश्रेष्ठ कोणती?” “शक्ती” या अर्थी मंत्रात “देव” हा शब्द आहे, म्हणजे “प्रकाशणारे”. देवतांसाठीही हाच शब्द वापरतात. उपनिषदांत शरीरात काम करणाऱ्या शक्ती म्हणजे स्वतःच छोट्या देवता. काही शक्ती शरीर उभे धरतात, काही त्याला जाणिवेने उजळवतात, आणि एखादी कदाचित सर्वांहून वरची असते. पिप्पलाद एका कथेने उत्तर देतात.