प्रमुख उपनिषदे · तैत्तिरीयोपनिषद्
चौथे उत्तर: बुद्धी
विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तंहोवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ १ ॥
पुन्हा तप करून भृगूला उमगले, विज्ञान, म्हणजे बुद्धी, हेच ब्रह्म: मनातली ती शक्ती, जी तोलते, ठरवते आणि खरे काय ते जाणते. बुद्धीतून सर्व प्राणी जन्मतात; जन्मल्यावर बुद्धीवर जगतात; मरताना बुद्धीतच जातात. हे उमगल्यावर तो पुन्हा एकदा वडिलांकडे गेला: “बाबा, मला ब्रह्म शिकवा.” वरुणाने आता चौथ्यांदा तेच उत्तर दिले: “तपाने ब्रह्म जाणून घ्यायचा प्रयत्न कर. तप हेच ब्रह्म.” केव्हा बोलू नये, हे चांगल्या गुरूला कळते. मुलगा अगदी जवळ पोहोचला होता, आणि शेवटचे पाऊल त्याला स्वतःच्या दृष्टीनेच टाकायचे होते. म्हणून भृगू पुन्हा तपाला बसला.