प्रमुख उपनिषदे · तैत्तिरीयोपनिषद्
दुसरे उत्तर: प्राण
प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तंहोवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ १ ॥
या तपानंतर भृगूला उमगले, प्राण हेच ब्रह्म. प्राण नसलेले शरीर पुन्हा नुसते अन्न उरते; त्याला जिवंत ठेवतो तो प्राण. प्राणातून सर्व प्राणी जन्मतात; जन्मल्यावर प्राणावर जगतात; मरताना प्राणातच जातात. हे उमगल्यावर तो पुन्हा एकदा वडिलांकडे गेला: “बाबा, मला ब्रह्म शिकवा.” वरुणाने पुन्हा निर्णय दिला नाही. “तपाने ब्रह्म जाणून घ्यायचा प्रयत्न कर. तप हेच ब्रह्म.” उत्तर कधीच का बदलत नाही, ते भाष्यकार समजावतात. मुलाला ब्रह्म पूर्ण उमगेपर्यंत, आणि त्याची जिज्ञासा शांत होईपर्यंत, तप हाच एकमेव मार्ग. म्हणून भृगू पुन्हा तपाला बसला.