प्रमुख उपनिषदे · तैत्तिरीयोपनिषद्
तिसरे उत्तर: मन
मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तंहोवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ १ ॥
तपातून भृगूला उमगले, मन हेच ब्रह्म. गाढ झोपेतही श्वास चालू असतो, पण जाणते, इच्छिते आणि बेत करते ते मन. मनातून सर्व प्राणी जन्मतात; जन्मल्यावर मनावर जगतात; मरताना मनातच जातात. हे उमगल्यावर तो पुन्हा वडिलांकडे गेला: “बाबा, मला ब्रह्म शिकवा.” आणि पुन्हा तेच उत्तर: “तपाने ब्रह्म जाणून घ्यायचा प्रयत्न कर. तप हेच ब्रह्म.” मागच्या अध्यायाने पाच आत्म्यांतून, एकाच्या आत दुसरा, असा आतला प्रवास घडवला होता. भृगू पायरी पायरीने तोच प्रवास पुन्हा करतो आहे. अन्नमय आत्म्यापासून तो प्राणमयाकडे आला, आणि आता मनोमयाकडे. म्हणून भृगू पुन्हा तपाला बसला.