अशोकाचे शिलालेख
संघाला पत्र
प्रियदसि लाजा मागधे संघं अभिवादेतूनं आहा अपाबाधतं च फासुविहालतं चा विदिते वे भंते आवतके हमा बुधसि धंमसि संघसी ति गालवे चं प्रसादे च ए केचि भंते भगवता बुधेन भासिते सर्वे से सुभासिते वा ए चु खो भंते हमियाये दिसेया हेवं सधंमे चिलठितीके होसती ति अलहामि हकं तं वातवे इमानि भंते धंमपलियायानि विनयसमुकसे अलियवसाणि अनागतभयानि मुनिगाथा मोनेयसूते उपतिसपसिने ए चा लाघुलोवादे मुसावादं अधिगिच्य भगवता बुधेन भासिते एतानि भंते धंमपलियायानि इछामि किंति बहुके भिखुपाये चा भिखुनिये चा अभिखिनं सुनेयु चा उपधालयेयू चा हेवंमेवा उपासका चा उपासिका चा एतेनि भंते इमं लिखापयामि अभिप्रेतं मे जानंतू ति
मगधाचा राजा प्रियदर्शी संघाला अभिवादन करतो, आणि त्यांना उत्तम आरोग्य व सुखशांती लाभो अशी इच्छा व्यक्त करतो. भंते, बुद्ध, धर्म आणि संघ यांच्याविषयी माझ्या मनात किती आदर आणि श्रद्धा आहे, हे आपण जाणता. भंते, भगवान बुद्धांनी जे काही सांगितले आहे, ते सर्व उत्तम सांगितले आहे. पण भंते, “असा सद्धर्म दीर्घकाळ टिकेल” या शब्दांचा मला जो अर्थ वाटतो, तो सांगणे मला भाग आहे. भंते, धर्मावरचे हे ग्रंथ: विनय-समुकस; अलिय-वस; येणाऱ्या काळाची भये; मुनीच्या गाथा; मोनेय-सूत; उपतिसचे प्रश्न; आणि भगवान बुद्धांनी खोटे बोलण्याविषयी राहुलाला केलेला उपदेश. भंते, धर्मावरचे हे ग्रंथ भिक्षूंच्या अनेक समुदायांनी आणि अनेक भिक्षुणींनी पुन्हा पुन्हा ऐकावेत आणि त्यांवर मनन करावे, अशी माझी इच्छा आहे. आणि त्याचप्रमाणे उपासकांनी आणि उपासिकांनीही. भंते, या कारणासाठी मी हे लिहवून घेत आहे: त्यांना माझी इच्छा कळावी म्हणून. कलकत्ता-बैराट लेख, बैराट.
या लेखाविषयी
॥ कलकत्ता-बैराट लेख, बैराट ॥
हा लेख राजस्थानात बैराट येथील एका टेकडीवरच्या लहान शिळेवर कोरलेला आहे; ती शिळा आता कलकत्त्यात आहे. येथील प्राकृत पाठ तिचे हुल्श यांनी केलेले वाचन आहे. स्मिथ समजावतात की हा लेख शोधणाऱ्या बर्ट यांची छावणी भाब्रू येथे होती, म्हणून त्याला पुष्कळदा भाब्रू लेख म्हणतात. त्यात वर्ष दिलेले नाही. स्मिथ नोंदवतात की फक्त येथेच राजा स्वतःला मगधाचा राजा म्हणवतो. मुखर्जी नोंदवतात की फक्त हाच लेख संघाला (बौद्ध भिक्षुसंघाला) उद्देशून आहे; १९०९ मध्ये स्मिथ यांनी त्याची जोडी सारनाथच्या स्तंभलेखाशी लावली. स्मिथ म्हणतात, येथे धर्म म्हणजे बुद्धांची शिकवण. या ग्रंथांची नावे ओळखणे कठीण आहे. स्मिथ पहिल्याला “विनयाचा उत्कर्ष” म्हणतात, आणि एडमंड्स यांना अनुसरून तो ग्रंथ बुद्धांचे पहिले प्रवचन मानतात; मुखर्जी सांगतात की बरुआ यांनी तो सिगालोवाद मानला. दुसरा ग्रंथ स्मिथ यांच्या मते “महान संतांचा आचारमार्ग”, तर हुल्श यांच्या मते “पवित्र पुरुषांच्या परंपरागत रीती”. पाचवा स्मिथ यांच्या मते “मुनिजीवनावरचा संवाद”, तर मुखर्जी यांच्या मते “शांत वृत्तीवरचे प्रवचन”.