- 1अशोक आणि त्याचे शिलालेखअशोक हा मौर्य वंशातील राजा होता: बिंदुसाराचा मुलगा आणि चंद्रगुप्ताचा नातू. तो पाटलिपुत्रातून राज्य करत असे. आपल्या लेखांत तो स्वतःला देवानंपिय पियदसी, म्हणजे देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा, म्हणवतो. हुल्श यांना माहीत असलेल्या लेखांत अशोक हे…
- 2प्रयत्नाचे फळदेवांचा प्रिय असे म्हणतो. मी उघडपणे शाक्य होऊन अडीच वर्षांहून काहीसा अधिक काळ लोटला. तरीही मी फारसा प्रयत्न केला नाही. मी संघाला भेट देऊन आता एक वर्षाहून काहीसा अधिक काळ झाला आहे, आणि मी मोठा प्रयत्न केला आहे. जंबुद्वीपात जे देव तोपर्यंत मा…
- 3आईवडिलांचे ऐकाशिवाय, देवांचा प्रिय असे म्हणतो. माता-पित्यांची आज्ञा पाळली पाहिजे, आणि वडीलधाऱ्यांचीही. प्राण्यांवर अढळ दया दाखवली पाहिजे. खरे बोलले पाहिजे. धर्माचे हेच गुण आचरणात आणले पाहिजेत. त्याचप्रमाणे शिष्याने आचार्यांचा मान राखला पाहिजे, आणि आपल्या…
- 4संघाला पत्रमगधाचा राजा प्रियदर्शी संघाला अभिवादन करतो, आणि त्यांना उत्तम आरोग्य व सुखशांती लाभो अशी इच्छा व्यक्त करतो. भंते, बुद्ध, धर्म आणि संघ यांच्याविषयी माझ्या मनात किती आदर आणि श्रद्धा आहे, हे आपण जाणता. भंते, भगवान बुद्धांनी जे काही सांगितले आह…
- 5यज्ञात बळी नाहीहा धर्मलेख देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा याच्या आज्ञेने लिहिला आहे. येथे कोणत्याही प्राण्याला मारून त्याचा यज्ञात बळी देऊ नये. आणि कोणताही समाज (उत्सवाचा मेळा) भरवू नये. कारण देवांच्या प्रिय प्रियदर्शी राजाला समाजांत पुष्कळ दोष दिसतात. तरीह…
- 6माणसांना व पशूंना औषधदेवांच्या प्रिय प्रियदर्शी राजाच्या राज्यात सर्वत्र, आणि त्याच्या सीमेवरच्या लोकांतही, जसे चोळ, पांड्य, सतियपुत, केतलपुत, अगदी ताम्रपर्णीपर्यंत, यवन राजा अँटिओकस, आणि या अँटिओकसचे शेजारी असलेले राजे: सर्वत्र देवांच्या प्रिय प्रियदर्शी राजान…
- 7दर पाच वर्षांनी दौरादेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर मी ही आज्ञा दिली. माझ्या राज्यात सर्वत्र युक्त, म्हणजे दुय्यम अधिकारी; रज्जुक, म्हणजे जिल्ह्याचा अधिकारी; आणि प्रादेशिक, म्हणजे प्रांताचा अधिकारी, यांनी दर पाच वर्…
- 8धर्माचा घोषपूर्वीच्या काळी, कित्येक शेकडो वर्षे, प्राण्यांची हत्या आणि जीवांची हिंसा वाढतच गेली. तसाच नातेवाइकांचा अनादर, आणि ब्राह्मण व श्रमण, म्हणजे फिरते तपस्वी, यांचा अनादरही वाढत गेला. पण आता देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा धर्माचे आचरण करतो, म्हणू…
- 9कल्याण करणे कठीणदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. कल्याण करणे कठीण आहे. जो कल्याण करायला सुरुवात करतो, तो कठीण काम करतो. आणि मी पुष्कळ कल्याण केले आहे. म्हणून माझे पुत्र आणि नातू, आणि कल्पांतापर्यंत त्यांच्यानंतरचे माझे वंशज, यांच्यापैकी जे या कर्त…
- 10केव्हाही मला कळवादेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. पूर्वीच्या काळी कामकाज पाहणे आणि वार्ता आणणे सर्व वेळी होत नसे. पण मी ही व्यवस्था केली आहे. मी जेवत असलो, अंतःपुरात असलो, किंवा माझ्या आतल्या दालनांत असलो, अगदी गोठ्यांजवळ, पालखीत, किंवा उद्यानांत अ…
- 11सर्व संप्रदाय सर्वत्र राहोतदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा इच्छितो की सर्व संप्रदाय सर्वत्र राहावेत. कारण त्या सर्वांना संयम आणि भावशुद्धी हवी असते. पण लोकांच्या इच्छा नाना प्रकारच्या असतात, आणि त्यांच्या आसक्तीही नाना प्रकारच्या असतात. लोक आपली सर्व कर्तव्ये पार पाडती…
- 12धर्मयात्रापूर्वीच्या काळी राजे विहारयात्रांना निघत असत. या यात्रांमध्ये शिकार होत असे, आणि त्याच प्रकारच्या इतर मौजाही. पण देवांच्या प्रिय प्रियदर्शी राजाच्या राज्याभिषेकाला दहा वर्षे झाल्यावर तो संबोधीला गेला. त्यातून या धर्मयात्रा सुरू झाल्या. या य…
- 13धर्ममंगलदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. लोक नाना प्रकारची मंगलकृत्ये करतात: आजारपणात, मुलाच्या किंवा मुलीच्या विवाहात, पुत्रजन्माच्या वेळी, किंवा प्रवासाला निघताना. अशा आणि इतर प्रसंगी लोक नाना प्रकारची मंगलकृत्ये करतात. पण अशा प्रसंगी स्…
- 14खरी कीर्तीदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा यश किंवा कीर्ती यांना फार मोल देत नाही. तो त्यांना एकाच हेतूसाठी मोल देतो: आता आणि पुढे दीर्घकाळ लोकांनी त्याच्या मार्गदर्शनाने धर्माचे पालन करावे, आणि धर्माची कर्तव्ये आचरावीत. यासाठीच देवांचा प्रिय प्रियदर्शी…
- 15धर्माचे दानदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. धर्माच्या दानासारखे, धर्मामुळे झालेल्या ओळखीसारखे, धर्माच्या वाटणीसारखे, किंवा धर्मामुळे जुळलेल्या नात्यासारखे दुसरे दान नाही. त्यात या गोष्टी येतात: दास आणि नोकर यांच्याशी योग्य आदराची वागणूक; माता…
- 16सर्व संप्रदायांचा आदरदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा संन्यासी आणि गृहस्थ अशा सर्व संप्रदायांचा सन्मान करतो. तो दानाने आणि नाना प्रकारच्या सन्मानांनी त्यांचा गौरव करतो. पण देवांचा प्रिय दानाला किंवा सन्मानाला इतके मोल देत नाही, जितके या गोष्टीला: प्रत्येक संप्रदाय…
- 17कलिंगानंतरदेवांच्या प्रिय प्रियदर्शी राजाच्या राज्याभिषेकाला आठ वर्षे झाल्यावर कलिंगांचा देश जिंकला गेला. तेथून दीड लाख लोक नेले गेले, तेथे एक लाख मारले गेले, आणि त्याच्या कितीतरी पट लोक मेले. त्यानंतर, आता कलिंगांचा देश हाती आल्यावर, देवांचा प्रिय ध…
- 18थोडक्यात आणि सविस्तरदेवांच्या प्रिय प्रियदर्शी राजाने हे धर्मलेख लिहवून घेतले आहेत: काही थोडक्यात, काही मध्यम लांबीचे, तर काही सविस्तर. आणि सगळे काही प्रत्येक ठिकाणी योग्य नव्हते. कारण माझे राज्य विशाल आहे; पुष्कळ लिहिले गेले आहे, आणि मी आणखीही लिहवून घेईन. आण…
- 19तोसलीच्या न्यायाधीशांनादेवांच्या प्रियाच्या वचनाने तोसली येथील महामात्रांना, म्हणजे उच्च अधिकाऱ्यांना, हे सांगावे. ते नगराचे न्यायाधीश आहेत. जे काही मला योग्य दिसते, ते आचरणात आणण्याचा आणि नाना उपायांनी घडवून आणण्याचा मी प्रयत्न करतो. आणि यासाठी तुम्हाला शिकवण दे…
- 20न जिंकलेले सीमावासीदेवांचा प्रिय असे म्हणतो. समापा येथील महामात्रांना, म्हणजे उच्च अधिकाऱ्यांना, राजाच्या वचनाने हे सांगावे. जे काही मला योग्य दिसते, ते कृतीत आणण्याचा आणि नाना उपायांनी घडवून आणण्याचा मी प्रयत्न करतो. आणि यासाठी तुम्हाला शिकवण देणे, हा मी मुख…
- 21गुंफांचे दानराज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर प्रियदर्शी राजा याने ही वडाची गुंफा आजीविकांना दिली. गुंफालेख १, बराबर टेकडी. राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर प्रियदर्शी राजा याने खलतिक पर्वतातील ही गुंफा आजीविकांना दिली. गुंफालेख २, बराबर टेकडी. प्रि…
- 22बुद्धांचे जन्मस्थानराज्याभिषेकाला वीस वर्षे झाल्यावर देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा स्वतः येथे आला आणि त्याने पूजा केली, कारण येथे शाक्यमुनी बुद्धांचा जन्म झाला. येथे भगवानांचा जन्म झाला हे दाखवण्यासाठी त्याने घोडा असलेली एक शिळा घडवून घेतली, आणि एक शिलास्तंभ…
- 23धर्माची ओढदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. राज्याभिषेकाला सव्वीस वर्षे झाल्यावर मी हा धर्मलेख लिहवला. धर्माविषयी मोठे प्रेम, काळजीपूर्वक परीक्षण, मोठी आज्ञाधारकता, पापाचे मोठे भय आणि मोठा उत्साह यांच्याशिवाय या लोकातील आणि परलोकातील सुख मिळव…
- 24धर्म म्हणजे काय?देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. धर्म चांगला आहे. पण धर्मात काय काय येते? पापे थोडी, सुकृते पुष्कळ, दया, दान, सत्य आणि शुचिता. मी अनेक प्रकारांनी आध्यात्मिक दृष्टीचे दानही दिले आहे. दोन पायांच्या आणि चार पायांच्या प्राण्यांवर, पक्ष…
- 25आपले दोष पाहणेदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. लोक फक्त आपली सुकृतेच पाहतात; त्यांना वाटते, “हे सुकृत मी केले आहे.” आपली दुष्कृते ते मुळीच पाहत नाहीत; त्यांना असे वाटत नाही, “हे दुष्कृत मी केले आहे; यालाच पाप म्हणतात.” हे पाहणे खरोखर कठीण आहे. प…
- 26रज्जुकांचा न्यायाधिकारदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. राज्याभिषेकाला सव्वीस वर्षे झाल्यावर मी हा धर्मलेख लिहवला. माझे रज्जुक, म्हणजे जिल्ह्याचे अधिकारी, लोकांमध्ये काम करत आहेत. अनेक लाख माणसांवर त्यांची नेमणूक आहे. बक्षिसे आणि शिक्षा मी त्यांच्या स्वत…
- 27न मारायचे प्राणीदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. राज्याभिषेकाला सव्वीस वर्षे झाल्यावर मी हे प्राणी मारू नयेत असे जाहीर केले: पोपट, मैना, अलुन (ओळख पटलेली नाही), चक्रवाक, हंस, नंदीमुख आणि गेलाट (दोघांचीही ओळख पटलेली नाही), वटवाघळे, मुंग्यांच्या राण…
- 28लोकांच्या हितासाठीदेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर मी लोकांच्या हितासाठी आणि सुखासाठी धर्मलेख लिहवले, ते अशासाठी की लोकांनी या लेखांच्या विरुद्ध न जाता नाना प्रकारांनी धर्मात वाढावे. “अशा रीतीने लोकांचे हित आणि सुख…
- 29राजाचा आढावादेवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. पूर्वीच्या काळातील राजांची अशी इच्छा होती: धर्मवृद्धीने लोकांची प्रगती व्हावी. पण योग्य धर्मवृद्धीने लोकांची प्रगती झाली नाही. याविषयी देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. माझ्या मनात हा विचार…
- 30दुसऱ्या राणीचे दानदेवांच्या प्रियाच्या वचनानुसार सर्वत्र महामात्रांना, म्हणजे उच्च अधिकाऱ्यांना, हे सांगितले पाहिजे. दुसऱ्या राणीने येथे जी काही दाने दिली आहेत, मग आंबराया असोत, बागा असोत, दानगृहे असोत किंवा आणखी काहीही असो, ती त्या राणीच्या नावावर नोंदवावीत…
- 31संघात फूट पाडणारादेवांचा प्रिय … पाटलिपुत्र … कोणालाही संघात फूट पाडता येणार नाही. पण जो कोणी, भिक्षू असो वा भिक्षुणी, संघात फूट पाडील, त्याला पांढरी वस्त्रे नेसायला लावावे आणि संघाला योग्य नसलेल्या निवासात राहायला लावावे. अशा रीतीने ही आज्ञा भिक्षुसंघाला आ…