अशोकाचे शिलालेख
धर्म म्हणजे काय?
देवानंपिये पियदसि लाज हेवं आहा धंमे साधू कियं चु धंमे ति अपासिनवे बहु कयाने दया दाने सचे सोचये चखुदाने पि मे बहुविधे दिंने दुपदचतुपदेसु पखिवालिचलेसु विविधे मे अनुगहे कटे आ पानदाखिनाये अंनानि पि च मे बहूनि कयानानि कटानि एताये मे अठाये इयं धंमलिपि लिखापिता हेवं अनुपटिपजंतु चिलंथितिका च होतू ती ति ये च हेवं संपटिपजीसति से सुकटं कछती ति
देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. धर्म चांगला आहे. पण धर्मात काय काय येते? पापे थोडी, सुकृते पुष्कळ, दया, दान, सत्य आणि शुचिता. मी अनेक प्रकारांनी आध्यात्मिक दृष्टीचे दानही दिले आहे. दोन पायांच्या आणि चार पायांच्या प्राण्यांवर, पक्ष्यांवर आणि जलचरांवर मी नाना प्रकारचे अनुग्रह केले आहेत, अगदी प्राणदानापर्यंत. आणि इतरही पुष्कळ सुकृते मी केली आहेत. हा धर्मलेख मी या हेतूने लिहवला आहे की लोकांनी त्याचे अनुसरण करावे, आणि तो दीर्घकाळ टिकावा. आणि जो असे वागेल, तो सुकृत करील. स्तंभलेख २, दिल्ली-टोपरा.
या लेखाविषयी
॥ स्तंभलेख २, दिल्ली-टोपरा ॥
धर्म म्हणजे काय, आणि त्यासाठी आपण काय केले आहे, हे राजा सांगतो. हा लेख दिल्ली-टोपरा स्तंभावर कोरलेला आहे, आणि इतर पाच स्तंभांवरही आहे. येथील प्राकृत पाठ दिल्ली-टोपराच्या प्रतीचे हुल्श यांनी केलेले वाचन आहे. या लेखात स्वतःचे असे वर्ष दिलेले नाही; मुखर्जी स्तंभलेखांचा काळ इ.स.पू. २४४ मानतात. हुल्श ब्यूलर यांचा आधार देऊन नोंदवतात की “आध्यात्मिक दृष्टीचे दान” याचा शब्दशः अर्थ “डोळ्याचे दान” असा आहे; स्मिथही येथे ब्यूलर यांना अनुसरतात. भांडारकर तो शब्द साध्या अर्थाने घेतात: बहुधा “डोळ्याबद्दल डोळा” अशा शिक्षा बंद करणे. ते म्हणतात की हा अर्थ “प्राणदान” याच्याशी जुळतो. हुल्श म्हणतात की प्राण्यांवरचे अनुग्रह पाचव्या स्तंभलेखात सविस्तर सांगितले आहेत.