अशोकाचे शिलालेख
बुद्धांचे जन्मस्थान
देवानपियेन पियदसिन लाजिन वीसतिवसाभिसितेन अतन आगाच महीयिते हिद बुधे जाते सक्यमुनी ति सिला विगडभी चा कालापित सिलाथभे च उसपापिते हिद भगवं जाते ति लुंमिनिगामे उबलिके कटे अठभागिये च
राज्याभिषेकाला वीस वर्षे झाल्यावर देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा स्वतः येथे आला आणि त्याने पूजा केली, कारण येथे शाक्यमुनी बुद्धांचा जन्म झाला. येथे भगवानांचा जन्म झाला हे दाखवण्यासाठी त्याने घोडा असलेली एक शिळा घडवून घेतली, आणि एक शिलास्तंभ उभारला. त्याने लुंबिनी गावाला करातून मुक्त केले, आणि पिकाचा फक्त आठवा भाग द्यावा असे ठरवले. रुम्मिनदेई स्तंभ, लुंबिनी.
कोनाकमन बुद्धांचा स्तूप
देवानंपियेन पियदसिन लाजिन चोदसवसाभिसितेन बुधस कोनाकमनस थुबे दुतियं वढिते … साभिसितेन च अतन आगाच महीयिते … पापिते
राज्याभिषेकाला चौदा वर्षे झाल्यावर देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा याने कोनाकमन बुद्धांचा स्तूप वाढवून दुप्पट मोठा केला. आणि राज्याभिषेकाला वीस वर्षे झाल्यावर तो स्वतः येथे आला, त्याने पूजा केली आणि एक शिलास्तंभ उभारला. निगाली सागर स्तंभ.
या लेखाविषयी
॥ रुम्मिनदेई स्तंभ, लुंबिनी ॥
पहिला स्तंभ नेपाळच्या तराईत रुम्मिनदेई येथे, म्हणजे लुंबिनीत आहे; तेथे बुद्धांचा जन्म झाला. स्मिथ म्हणतात, १८९६ मध्ये सापडलेला त्यावरचा लेख पूर्णपणे सुस्थितीत आहे. ते त्याचा काळ इ.स.पू. सुमारे २४९ देतात; मुखर्जी इ.स.पू. २५० देतात. स्मिथ एक बौद्ध आख्यायिका सांगतात: अशोकाचे गुरू उपगुप्त त्याला येथे घेऊन आले आणि म्हणाले, “येथे भगवानांचा जन्म झाला.” दुसरा स्तंभ सुमारे तेरा मैल वायव्येला एका तलावाकाठी भग्न होऊन पडलेला आहे. स्मिथ समजावतात की कोनाकमन हे गौतम बुद्धांच्या आधीच्या बुद्धांपैकी एक होते. या लेखातील “वीस वर्षे” आणि “एक शिलास्तंभ” हे शब्द नष्ट झाले आहेत; ब्यूलर यांनी ते रुम्मिनदेईच्या लेखावरून भरले. येथील प्राकृत पाठ दोन्ही लेखांचे हुल्श यांनी केलेले वाचन आहे. हुल्श घोडा असलेली शिळा अनिश्चित मानतात; स्मिथ जोडतात की स्तंभाच्या माथ्यावर पूर्वी घोडा होता. भांडारकर “दगडाच्या प्रचंड भिंती” असे वाचतात, तर मुखर्जी कोरीव दगडी मूर्ती असे. स्मिथ आणि भांडारकर स्तूप (बौद्ध अवशेषांवर रचलेला उंचवटा) “दुसऱ्यांदा” वाढवला असे वाचतात. १९०९ मध्ये स्मिथ यांनी गावाने आठवा भाग द्यावा असे नव्हे, तर तो भाग गावाला मिळावा असे वाचले होते.