अशोकाचे शिलालेख
गुंफांचे दान
लाजिना पियदसिना दुवाडसवसाभिसितेना इयं निगोहकुभा दिना आजीविकेहि
राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर प्रियदर्शी राजा याने ही वडाची गुंफा आजीविकांना दिली. गुंफालेख १, बराबर टेकडी.
खलतिक पर्वतातील गुंफा
लाजिना पियदसिना दुवाडसवसाभिसितेना इयं कुभा खलतिकपवतसि दिना आजीविकेहि
राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर प्रियदर्शी राजा याने खलतिक पर्वतातील ही गुंफा आजीविकांना दिली. गुंफालेख २, बराबर टेकडी.
पावसाळ्यातील आसरा
लाज पियदसी एकुनवीसतिवसाभिसिते जलघोसागमथात मे इयं कुभा सुपिये ख … दिना
प्रियदर्शी राजाच्या राज्याभिषेकाला एकोणीस वर्षे झाली, तेव्हा अतिशय रमणीय खलतिक पर्वतातील ही गुंफा पावसाळ्यात आसरा मिळावा म्हणून मी दिली. गुंफालेख ३, बराबर टेकडी.
या लेखाविषयी
॥ बराबर टेकडीच्या गुंफा ॥
प्रियदर्शी राजा म्हणजे अशोक. येथे तो साधूंना गुंफा देतो. “राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर” म्हणजे राज्याभिषेकाचा विधी झाल्यानंतर बारा वर्षांनी. स्मिथ यांच्या वर्णनानुसार या गुंफा बिहारमध्ये गयेच्या उत्तरेला सुमारे पंधरा मैलांवर, बराबर टेकड्यांच्या अतिशय कठीण खडकात खोदलेल्या आहेत. येथील प्राकृत पाठ तिन्ही लेखांचे हुल्श यांनी केलेले वाचन आहे. स्मिथ पहिल्या दोन दानांचा काळ इ.स.पू. सुमारे २५७ मानतात, आणि तिसऱ्याचा इ.स.पू. सुमारे २५०. हुल्श सांगतात की आजीविक हा तपस्व्यांचा एक संप्रदाय होता. त्याचे संस्थापक गोसाल बुद्धांच्या काळात होऊन गेले. हुल्श नोंदवतात की पहिल्या दोन गुंफांतील लेखांतून कोणीतरी काही अक्षरे छिन्नीने खरवडून काढण्याचा प्रयत्न केला आहे; त्यांत “आजीविक” हा शब्दही आहे. स्मिथ पहिल्या गुंफेला सुदामा गुंफा किंवा वडाच्या झाडाची गुंफा म्हणतात. तिसरा लेख फार खराब झाला आहे. “खलतिक” हा शब्द हुल्श दुसऱ्या लेखावरून भरतात. ते म्हणतात की “मी” म्हणजे नाव न दिलेला एखादा दाता असेल, किंवा स्वतः राजा. स्मिथ “सुपिया गुंफा” असे वाचतात; त्यांच्या वाचनात ती “जोपर्यंत चंद्र-सूर्य आहेत तोपर्यंत” दिलेली आहे.