अशोकाचे शिलालेख
न जिंकलेले सीमावासी
देवानंपिये हेवं आह समापायं महमता लाजवचनिक वतविया अं किछि दखामि हकं तं इछामि हकं किंति कं कमन पटिपातयेहं दुवालते च आलभेहं एस च मे मोखियमत दुवाल एतस अथस अं तुफेसु अनुसथि सवमुनिसा मे पजा अथ पजाये इछामि किंति मे सवेणा हितसुखेन युजेयू अथ पजाये इछामि किंति मे सवेन हितसुखेन युजेयू ति हिदलोगिकपाललोकिकेण हेवंमेव मे इछ सवमुनिसेसु सिया अंतानं अविजितानं किंछंदे सु लाजा अफेसू ति एताका वा मे इछ अंतेसु पापुनेयु लाजा हेवं इछति अनुविगिन ह्वेयू ममियाये अस्वसेयु च मे सुखंमेव च लहेयू ममते नो खं हेवं च पापुनेयु खमिसति ने लाजा ए सकिये खमितवे ममं निमितं च धंमं चलेयू ति हिदलोगं च पललोगं च आलाधयेयू
देवांचा प्रिय असे म्हणतो. समापा येथील महामात्रांना, म्हणजे उच्च अधिकाऱ्यांना, राजाच्या वचनाने हे सांगावे. जे काही मला योग्य दिसते, ते कृतीत आणण्याचा आणि नाना उपायांनी घडवून आणण्याचा मी प्रयत्न करतो. आणि यासाठी तुम्हाला शिकवण देणे, हा मी मुख्य उपाय मानतो. सर्व माणसे माझी मुले आहेत. माझ्या स्वतःच्या मुलांना या लोकात आणि परलोकात सर्व प्रकारचे हित आणि सुख मी द्यावे, अशी माझी इच्छा आहे. तीच इच्छा मी सर्व माणसांविषयी बाळगतो. माझ्या सीमांवरचे, मी न जिंकलेले लोक विचारू शकतील: “राजाची आमच्याविषयी काय इच्छा आहे?” सीमावासीयांसाठी माझी इच्छा एवढीच आहे: राजाची ही इच्छा आहे, हे त्यांना कळावे. त्यांनी माझे भय बाळगू नये, तर माझ्यावर विश्वास ठेवावा. त्यांना माझ्याकडून सुखच मिळावे, दुःख नव्हे. त्यांनी हे जाणावे: जे क्षमा करण्याजोगे आहे, त्याची राजा त्यांना क्षमा करील. माझ्यामुळे त्यांना धर्माचरणाची प्रेरणा मिळावी. आणि त्यांना या लोकात आणि परलोकात सुख लाभावे. कलिंग लेख २, जौगड.
पित्यासारखा राजा
एताये च अठाये हकं तुफेनि अनुसासामि अनने एतकेन हकं तुफेनि अनुसासितु छंदं च वेदितु आ मम धिति पटिंना च अचल स हेवं कटू कंमे चलितविये अस्वासनिया च ते एन ते पापुनेयु अथा पित हेवं ने लाजा ति अथ अतानं अनुकंपति हेवं अफेनि अनुकंपति अथा पजा हेवं मये लाजिने तुफेनि हकं अनुसासित छांदं च वेदित आ मम धिति पटिंना चा अचल सकलदेसाआयुतिके होसामी एतसि अथसि अलं हि तुफे अस्वासनाये हितसुखाये च तेसं हिदलोगिकपाललोकिकाये हेवं च कलंतं स्वगं च आलाधयिसथ मम च आननेयं एसथ
आणि या हेतूसाठी मी तुम्हाला शिकवण देत आहे. अशा रीतीने मी त्यांचे ऋण फेडतो: मी तुम्हाला शिकवण देतो, आणि माझी इच्छा, माझा अचल निश्चय आणि माझी प्रतिज्ञा तुम्हाला कळवतो. म्हणून असे वागून तुम्ही आपले कर्तव्य केले पाहिजे, आणि त्यांचा विश्वास मिळवला पाहिजे. मग ते हे जाणतील: राजा त्यांना पित्यासारखा आहे; जसे तो स्वतःवर प्रेम करतो, तसे त्यांच्यावर प्रेम करतो; आणि ते राजाला त्याच्या स्वतःच्या मुलांसारखे आहेत. तुम्हाला शिकवण देऊन, आणि माझी इच्छा, माझा अचल निश्चय आणि माझी प्रतिज्ञा कळवून, मी या कामासाठी प्रत्येक प्रांतात अधिकारी ठेवीन. कारण या सीमावासीयांचा विश्वास तुम्ही मिळवू शकता, आणि या लोकात आणि परलोकात त्यांचे हित आणि सुख साधू शकता. आणि तुम्ही असे वागलात, तर तुम्हाला स्वर्ग मिळेल, आणि माझे जे ऋण तुम्ही लागता, तेही तुम्ही फेडाल. कलिंग लेख २, जौगड.
दर चार महिन्यांनी ऐकावा
एताये च अथाये इयं लिपी लिखित हिद एन महामाता सास्वतं समं युजेयू अस्वासनाये च धंमचलनाये च अंतानं इयं च लिपी अनुचातुंमासं सोतविया तिसेन अंतला पि च सोतविया खने संतं एकेन पि सोतविया हेवं च कलंतं चघथ संपटिपातयितवे
आणि हा लेख येथे या हेतूने लिहिला आहे की महामात्रांनी माझ्या सीमावासीयांचा विश्वास मिळवण्याचा, आणि त्यांना धर्माचरणाकडे वळवण्याचा सदैव प्रयत्न करावा. आणि दर चार महिन्यांनी, तिष्याच्या दिवशी, हा लेख सर्वांनी ऐकला पाहिजे. आणि त्या दिवसांच्या मधल्या काळातही तो ऐकता येईल. प्रसंग मिळेल तेव्हा एकटा माणूसही तो ऐकू शकतो. आणि तुम्ही असे वागलात, तर माझे आदेश तुम्ही पार पाडू शकाल. कलिंग लेख २, जौगड.
या लेखाविषयी
॥ कलिंग लेख २, जौगड ॥
कलिंगाच्या सीमांवरच्या, त्याने न जिंकलेल्या लोकांचा विश्वास कसा मिळवावा, हे राजा कलिंगातील आपल्या अधिकाऱ्यांना सांगतो. हा लेख ओडिशात गंजाम जिल्ह्यात जौगड येथे खडकावर कोरलेला आहे. येथील प्राकृत पाठ या प्रतीचे हुल्श यांनी केलेले वाचन आहे; स्मिथ यांच्या मते ही प्रत अधिक चांगली टिकली आहे. कोरणाऱ्याने आठ शब्दांचा एक वाक्यांश चुकून दोनदा कोरला; आम्ही त्याचे भाषांतर एकदाच केले आहे. धौलीची प्रत तोसली येथील राजकुमाराला आणि अधिकाऱ्यांना उद्देशून आहे. आम्ही हुल्श यांचे क्रमांक वापरले आहेत. स्मिथ या लेखाला कलिंग लेख १ म्हणतात, कारण तो खडकावर पहिला आहे; आणि त्यांच्या मते त्याचा काळ इ.स.पू. सुमारे २५६ किंवा २५५ आहे. तिष्य हे एक नक्षत्र आहे; स्मिथ समजावतात की तिष्याच्या दिवशी चंद्र त्या नक्षत्रात असतो. “क्षमा करील” याऐवजी स्मिथ “आम्हाला धीराने सहन करील” असे वाचतात; आणि प्रत्येक प्रांतातील अधिकाऱ्यांच्या जागी “प्रशिक्षित स्थानिक अधिकारी” असे वाचतात.