अशोकाचे शिलालेख
लोकांच्या हितासाठी
देवानंपिये पियदसि लाज हेवं अहा दुवाडसवसअभिसितेन मे धंमलिपि लिखापिता लोकसा हितसुखाये से तं अपहटा तं तं धंमवढि पापोवा हेवं लोकसा हितसुखे ति पटिवेखामि अथ इयं नातिसु हेवं पतियासंनेसु हेवं अपकठेसु किमं कानि सुखं अवहामी ति तथ च विदहामि हेमेवा सवनिकायेसु पटिवेखामि सवपासंडा पि मे पूजिता विविधाय पूजाया ए चु इयं अतना पचूपगमने से मे मोख्यमते सडुवीसतिवसअभिसितेन मे इयं धंमलिपि लिखापिता
देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा असे म्हणतो. राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावर मी लोकांच्या हितासाठी आणि सुखासाठी धर्मलेख लिहवले, ते अशासाठी की लोकांनी या लेखांच्या विरुद्ध न जाता नाना प्रकारांनी धर्मात वाढावे. “अशा रीतीने लोकांचे हित आणि सुख साधले जाईल,” या विचाराने मी केवळ माझ्या नातेवाइकांकडेच नव्हे, तर जवळच्या आणि दूरच्या लोकांकडेही लक्ष देतो. मला त्यांना सुखाकडे नेता यावे, हा त्यामागचा हेतू; आणि त्यानुसार मी त्यांना सूचना देतो. त्याचप्रमाणे मी सर्व वर्गांकडे लक्ष देतो. आणि सर्व संप्रदायांचा मी नाना प्रकारे सन्मान केला आहे. पण माझे मुख्य कर्तव्य मी हे मानतो: स्वतः जाऊन लोकांना भेटणे. राज्याभिषेकाला सव्वीस वर्षे झाल्यावर मी हा धर्मलेख लिहवला. स्तंभलेख ६, दिल्ली-टोपरा.
या लेखाविषयी
॥ स्तंभलेख ६, दिल्ली-टोपरा ॥
येथे राजा सांगतो की त्याने धर्मलेख का लिहवले आणि तो आपले मुख्य कर्तव्य कशाला मानतो. हा लेख राज्याभिषेकाला सव्वीस वर्षे झाल्यावर लिहिला गेला. पहिले लेख राज्याभिषेकाला बारा वर्षे झाल्यावरचे आहेत. इतिहासकार राधाकुमुद मुखर्जी ते लेख म्हणजे गिरिलेख असे मानतात; व्हिन्सेंट स्मिथ यांच्या मते ते मुख्यतः तिसरा आणि चौथा गिरिलेख आहेत. हा लेख दिल्ली-टोपरा स्तंभावर आणि इतर पाच स्तंभांवर कोरलेला आहे. येथील प्राकृत पाठ त्या प्रतीचे हुल्श यांनी केलेले वाचन आहे; आपले भाषांतर त्यांच्याच भाषांतराला अनुसरते. मुख्य वाक्य वेगवेगळ्या प्रकारे वाचले जाते. हुल्श यांच्या मते राजाचे मुख्य कर्तव्य स्वतः जाऊन लोकांना भेटणे हे आहे. स्मिथ वाचतात की आपल्या स्वतःच्या पंथाला धरून राहणे ही मुख्य गोष्ट आहे; मुखर्जी यांच्या वाचनात, आपला पंथ मोकळेपणाने स्वतः निवडणे ही मुख्य गोष्ट आहे. “या लेखांच्या विरुद्ध न जाता” याऐवजी स्मिथ “आपले जुने मार्ग सोडून” असे वाचतात. “सर्व वर्ग” याऐवजी ते “सर्व समुदाय” असे म्हणतात.