बहिणाबाईंची गाणी
धरत्रीले दंडवत
काया काया शेतांमधी घाम जिरव जिरव तव्हा उगलं उगलं कायामधून हिरवं! येता पीकाले बहार शेताशेतात हिर्वय कसं पिकलं रे सोनं हिर्व्यामधून पिवंय!
हे धरतीचे आभार मानणारं एक छोटंसं गाणं. उघड्या काळ्या मातीपासून पिकलेल्या दाण्यांपर्यंत, एका हंगामात पीक कसं वाढतं, ते बहिणाबाई बघत राहतात. आणि मग आपल्या भावाला शेताला नमस्कार करताना पाहतात. काळ्या काळ्या शेतांत घाम जिरव, जिरव, त्या म्हणतात. तेव्हा कुठे उगवलं, उगवलं: काळ्यातून हिरवं! खानदेशची जमीन म्हणजे दख्खनची काळी, कापसाला मानवणारी जमीन. नांगरल्यावर ती काजळीसारखी काळी दिसते. म्हणून त्यांचे रंग अगदी नेमके आहेत: आधी काळी माती, मग हिरवे कोंब. पिकाला बहार आला, तेव्हा शेताशेतांत हिरवंच हिरवं होतं. आणि बघा, सोनं कसं पिकलं: हिरव्यातून पिवळं! पिकलेलं धान्य हेच शेतकऱ्याचं सोनं. काळ्यातून हिरवं आलं, तसंच हिरव्यातून हे सोनं येतं.
धरत्रीले दंडवत
अशी धरत्रीची माया अरे, तीले नही सीमा दुनियाचे सर्वे पोटं तिच्यामधी झाले जमा
धरतीची माया ही अशी, त्या म्हणतात: तिला सीमाच नाही. जगातली सगळी पोटं तिच्यातच सामावली आहेत. म्हणजे, खाणाऱ्या प्रत्येकाचं पोट मातीतूनच भरतं. जगातलं प्रत्येक पोट धरतीच भरते, म्हणून तिची माया साऱ्या जगाला कवेत घेते. शेतकरी धरतीला आई मानायचे. बहिणाबाईही तिच्याकडे त्याच नजरेने बघतात: आपल्या लेकरांना भरवणारी आई.
धरत्रीले दंडवत
शेतांमधी भाऊराया आला पीक गोंजारत हात जोडीसन केला धरत्रीले दंडवत शेतामधी भाऊराया खाले वाकला वाकला त्यानं आपल्या कपायी टिया माटीचा लावला
मग त्यांचा भाऊराया (लाडका भाऊ) शेतात येतो. पिकातून चालत तो रोपांना मायेने गोंजारतो. हात जोडून तो धरतीला दंडवत घालतो. शेतात तो खाली वाकतो, खाली खाली वाकतो. आणि शेतातल्या मातीचा टिळा आपल्या कपाळाला लावतो. देवापुढे लावायचा टिळा गंधाचा किंवा कुंकवाचा असतो. पण त्यांचा भाऊ टिळ्यासाठी शेताचीच माती घेतो; त्याच्या दृष्टीने ती माती पवित्र आहे.
धरत्रीले दंडवत
अशी भाग्यवंत माय भाऊरायाची जमीन वाडवडीलाचं देवा, राखी ठेव रे वतन!
अशी भाग्यवान आई आहे माझ्या भावाची जमीन, त्या म्हणतात. मग त्या देवाकडे वळून प्रार्थना करतात: आमच्या वाडवडिलांच्या देवा, आमचं वतन (वडिलोपार्जित जमीन) राखून ठेव! शेतकरी घराण्याची जमीन बापाकडून मुलाकडे यायची, आणि तिच्याबरोबर घराण्याचं नाव आणि पोटापाण्याचं साधनही. कर्जापायी किंवा कोर्टकज्जात ती गमावणं, हे त्या घरावरचं सगळ्यात मोठं संकट. म्हणून धरतीचे आभार मानणारं हे गाणं एका प्रार्थनेत संपतं: ही भाग्यवान आई घराण्यापाशीच राहू दे.