बहिणाबाईंची गाणी
खोकली माय
हिवायाचं थंड वारं बोरी पिकल्या रानात आली जयगावामधी आली खोकल्याची सात रस्त्यांवर वावरात लोक खोकल्यात येडे घरोघरी खोकलंनं जसे वाजती चौघडे
जळगाव हे बहिणाबाईंच्या गावाजवळचं शहर. त्या शहरातून खोकला कसा गेला, याची ही गमतीदार गोष्ट. गोष्ट सुरू होते थंडीच्या दिवसांत. थंड वारं सुटलं आहे, आणि रानात बोरी पिकल्या आहेत. त्या हिवाळ्यात जळगावात खोकल्याची साथ आली. रस्त्यांवर, शेतांत लोक खोकून खोकून वेडे झाले. घरोघरी खोकला असा दणाणत होता, जणू लग्नात-उत्सवात चौघडे वाजत आहेत. ऐकणाऱ्याला वाटावं, सगळं शहर उत्सव साजरा करतं आहे; प्रत्यक्षात मात्र तो नुसता खोकला असतो.
खोकली माय
अरे, घेतले औसदं नही राहे कुठे बाकी तरी जायेना खोकला सर्वे वैद्य गेले थकी सर्वे वैद्य गेली थकी आता जावं कुठे तरी? करे मनात इचार कोनी गावाचा कैवारी
लोकांनी सगळी औषधं घेऊन पाहिली, त्या म्हणतात; एकही बाकी ठेवलं नाही. तरी खोकला जाईना, आणि गावातले सगळे वैद्य हात टेकून बसले. वैद्यच हरले, तर आता जायचं तरी कुठे? गावातला एक माणूस हाच विचार मनात घोळवत होता. तो गावाचा कैवारी होता: गावाबद्दल कळवळा असलेला, नेहमी गावाची बाजू घेणारा.
खोकली माय
अरें, गावाचा कैवारी होता मोठा हिकमती मेहेरूनच्या रस्त्यानं जात व्हता कुठे शेती “कसा आला रे खोकला म्हने आवंदाच्या साली” गावाच्याच शिववर कोणी म्हातारी भेटली
हा माणूस मोठा हिकमती (युक्तीबाज) होता. एके दिवशी तो मेहरूणच्या रस्त्याने कुठेतरी शेतावर चालला होता. “यंदाच्याच वर्षी हा खोकला आपल्यावर कसा आला?” असं तो स्वतःशी म्हणत होता. आणि गावाच्या शिवेवर, जिथे गावाची जमीन संपते आणि रस्ता पुढे जातो, तिथे त्याला एक म्हातारी भेटली.
खोकली माय
तशी म्हातारी बोलली “काही धर्म वाढ बापा इडापीडा या गावाची व्हई जाईन रे सपा” तव्हा गावचा कैवारी काय बोले म्हातारीले “माझ्या गावचा खोकला सर्वा दान केला तुले.”
म्हातारी म्हणाली, “बाबा रे, काही धर्म (दान) वाढ, म्हणजे या गावाची सगळी इडा-पीडा पार सपाट होऊन जाईल.” आणि त्या माणसाने तिला काय उत्तर दिलं? “माझ्या गावाचा सगळा खोकला मी तुला दान केला.” हीच त्याची युक्ती. तिने दान मागितलं, आणि त्याने ते दिलंही: गावाला ज्याच्यापासून सुटका हवी होती, नेमकं तेच.
खोकली माय
ऐकीसनी म्हतारी बी तव्हा पडे भरमात म्हने ‘घेनंच पडीन दान आलं के कर्मात!’ मंग घेतला खोकला सर्व गाव झाडीसनी आन् बसे खोकलत सदा गया खल्ळीसनी गेला गेला सर्वा निधी गावामधल्या खोकला असा खोकल्याचा वाटा म्हतारीन उचलला
हे ऐकून म्हातारी गोंधळातच पडली. “घ्यावंच लागेल,” ती म्हणाली. “दान माझ्या नशिबी आलं आहे!” दान तिनेच मागितलं होतं, त्यामुळे दिलेलं दान तिला नाकारता येत नाही. मग तिने सगळ्या गावातला खोकला झाडून घेतला, आणि ती सतत खोकत बसली; तिचा घसा कायमचा खवखवत राहिला. गावातला सगळा खोकला गेला, पार निघून गेला. असा खोकल्याचा वाटा म्हातारीने उचलला.
खोकली माय
खोक्ला निंधीजायासाठी धरती म्हतारीचे पाय हात जोडती रे लोक खोक्ली माय खोक्ली माय मेहेरूनच्या वाटेनं जरा वयव रे पाय तुले दिशीन रस्त्याले तठे आता खोक्ली माय!
तेव्हापासून खोकला जावा म्हणून लोक त्या म्हातारीचे पाय धरतात. तिच्यापुढे हात जोडतात आणि तिला हाक मारतात: “खोकली माय, खोकली माय!” मेहरूणच्या वाटेकडे जरा पाय वळव, बहिणाबाई म्हणतात, म्हणजे तिथे रस्त्याच्या कडेला तुला आजही खोकली माय भेटेल! अशी ही गंमत शेवटी पूजेत संपते. युक्तीने फसवून जिच्या गळ्यात सगळ्या शहराचा खोकला मारला, ती दान मागणारी म्हातारी आज लोकांची माय झाली आहे. खोकला थांबेनासा झाला, की लोक तिलाच साकडं घालतात.