बहिणाबाईंची गाणी
मी कोन?
अरे मी कोन, मी कोन? आला मानसाले ताठा सर्व्या दुनियात आहे माझ्याहून कोन मोठा?
हे गाणं गर्वावर आहे; आपल्या प्रत्येकात फुगलेल्या त्या ‘मी’वर. बहिणाबाई सुरुवातच गर्विष्ठ माणसाच्या स्वतःच्या प्रश्नाने करतात. “मी कोण? मी कोण?” तो म्हणतो. माणसाला एवढा ताठा आलाय की तो साऱ्या दुनियेकडे नजर फिरवतो आणि विचारतो, या जगात माझ्याहून मोठा कोण आहे? पुढचं सगळं गाणं त्याला दिलेलं उत्तर आहे.
मी कोन?
अरे मी कोन, मी कोन? बोले भुकेलं मीपन तव्हा तोंडातला घास म्हने, “तू कोन, तू कोन?” अरे मी कोन, मी कोन? जव्हा लागली तहान तव्हा पान्याचा घुटका म्हने, “तू कोन, तू कोन?” अरे मी कोन, मी कोन? लागे ठसका जोरानं तव्हा घशातला सास म्हने, “तू कोन, तू कोन?”
त्याचं मीपण आणखी भुकेलं आहे. तो पुन्हा विचारतो, “मी कोण? मी कोण?” तेवढ्यात तो घास तोंडात घालतो, आणि जणू तो घासच उलटून विचारतो: “आणि तू कोण?” तहान लागली की पाण्याचा घोटही त्याला हेच विचारतो. आणि जोराचा ठसका लागला की घशातला श्वासच म्हणतो, “तू कोण? तू कोण?” माझ्याहून मोठा कोणी नाही, असं म्हणणारा हा माणूस अन्नपाण्याशिवाय एक दिवसही काढू शकत नाही. घशात एक श्वास अडकला तरी त्याचा सगळा ताठा उतरतो.
मी कोन?
अरे मी कोन, मी कोन? माझ्या मुखी हरिनाम! “तुझ्या जिभेले इचार” मधी बोले आत्माराम
मग तो जरा पुण्याईची बढाई मारून पाहतो. मी कोण? अहो, माझ्या मुखात सदा हरिनाम असतं! तेवढ्यात, बहिणाबाई म्हणतात, आतला आत्माराम मधेच बोलतो: “जा, आधी तुझ्या जिभेला विचार.” गंमत अशी की याला आपल्या भक्तीचाही गर्व आहे. नुसतं देवाचं नाव घेतल्याने काही सिद्ध होत नाही. आतला आत्मा त्याच्या शब्दावर विश्वास ठेवत नाही. त्याची जीभच काय ते सांगू दे.
मी कोन?
सर्व्या दुनियाचा राजा म्हने, “तू कोन, तू कोन?” अशा त्याच्या मीपनाले मसनात सिव्हासन! अरे मी कोन, मी कोन? मीपनाची मरीमाय देखा इची कशी तऱ्हा सोता सोतालेच खाय!
साऱ्या दुनियेच्या राजालाही विचारलं जातं, “तू कोण? तू कोण?” अशा मीपणाला एकच सिंहासन मिळतं, त्या म्हणतात: मसणात. राजा कितीही उंच बसला तरी शेवटी तोही इतरांसारखाच चितेवर जातो. मग त्या गर्वाला त्याचं खरं नाव देतात: रोग. हे मीपण म्हणजे मरीमाय आहे. बघा हिची कशी तऱ्हा, त्या म्हणतात: ही स्वतःच स्वतःला खाते! प्रत्येक गावाच्या वेशीपाशी मरीआईचं लहानसं ठाणं असे. लोक तिला घाबरत, कारण पटकी आणि प्लेग तिच्याबरोबर येत. गर्वही तसाच रोग आहे, बहिणाबाई म्हणतात; पण त्याहून विचित्र. तो ज्याच्या अंगात असतो, त्यालाच खाऊन टाकतो.