बहिणाबाईंची गाणी
मोट हाकलतो एक
येहेरीत दोन मोटा दोन्हीमधी पानी एक आडोयले कना, चाक दोन्हीमधी गती एक दोन्ही नाडा - समदूर दोन्हीमधी झीज एक दोन्ही बैलाचं ओढणं दोन्हीमधी ओढ एक
हे छोटंसं गाणं मोटेवरचं आहे. मोट (विहिरीतून पाणी काढायची चामड्याची पिशवी) शेताला पाणी देई. विहिरीच्या तोंडावर एक चाक असे. त्यावरून गेलेला लांब दोर बैलांची जोडी ओढत असे, आणि भरलेली मोट पाण्यातून वर येई. बहिणाबाई मोटेचे भाग जोडीजोडीने पाहतात, आणि प्रत्येक जोडीत त्यांना एकच गोष्ट दिसते. विहिरीत मोटा दोन, पण दोन्हींत पाणी एकच. आडोयावर (आडव्या लाकडावर) चाक आणि त्याचा कणा बसवलेले आहेत; दोन्हींची गती एकच. दोर दोन: एक मोट वर ओढायला, दुसरा तिचं पाणी ओतायला. पण दोन्ही सारखेच घासून झिजतात. बैल दोन ओढतात, पण त्यांची ओढ एकच.
मोट हाकलतो एक
उतरनी - चढनीचे नाव दोन धाव एक मोट हाकलतो एक जीव पोसतो कितीक?
मोट वर काढायला बैल उतारावरून खाली चालत जातात. मग मोट खाली सोडायला पुन्हा चढ चढून वर येतात. उतरणी आणि चढणी, बहिणाबाई म्हणतात, नावं दोन, पण धाव एकच. मग मोटेच्या भागांवरून बहिणाबाई ती हाकणाऱ्या माणसाकडे वळतात. मोट हाकलतो एक माणूस, त्या म्हणतात; पण तो किती जीव पोसतो? त्याने उपसलेलं पाणी पिकाला जातं, आणि त्या पिकाचे दाणे मोजता येणार नाहीत इतके जीव जगवतात. विहिरीवरचं सगळं काही एक होऊन चालतं, आणि एकाच माणसाच्या कष्टावर कितीतरी जीव जगतात.