बहिणाबाईंची गाणी
पिलोक
पिलोक पिलोक आल्या पिलोकाच्या गाठी उजाडलं गाव खया - मयांमधी भेटी पिलोक पिलोक जीव आला मेटाकुटी भाईर झोपडया गावामधी मसनवाटी
१८९० च्या दशकाच्या अखेरीपासून पश्चिम भारतातल्या गावांवर प्लेगच्या साथी पुन्हा पुन्हा आल्या. हा त्यावरचा बहिणाबाईंचा आक्रोश. प्रत्येक कडव्याची सुरुवात त्याच्या नावानेच होते: पिलोक (प्लेग), पिलोक! हे गाणं मन सुन्न करणारं आहे; त्यांच्या नेहमीच्या विनोदाचा इथे लवलेशही नाही. पिलोकाच्या गाठी आल्या, त्या म्हणतात. प्लेग आला की कुटुंबं घरं सोडत, आणि साथ ओसरेपर्यंत शेतात कच्च्या झोपड्या उभारून राहत. म्हणून गाव ओस पडलं आहे; माणसं भेटतात ती आता फक्त खळ्या-मळ्यांतच. सगळ्यांचा जीव मेटाकुटीला आला आहे. गावाबाहेर झोपड्या, आणि गावात मसणवटी. जिवंत माणसं बाहेर गेली, आणि मागे राहिलेलं गाव मेलेल्यांची जागा झालं.
पिलोक
पिलोक पिलोक कशाच्या रे भेटीगाठी! घरोघरी दूख काखाजागामधी गाठी पिलोक पिलोक आता नशीबात ताटी उचलला रोगी अन् गाठली करंटी
आता त्या एक कडवट कोटी करतात. भेटणं-बोलणं म्हणजे भेटीगाठी; आणि त्यातला दुसरा शब्द, गाठी, म्हणजे प्लेगच्या गाठीसुद्धा. म्हणून त्या विचारतात, कसल्या रे भेटीगाठी आता! उरल्या त्या दुसऱ्याच गाठी. घरोघरी दुःख, आणि काखेत-जांघेत गाठी. पिलोक, पिलोक! आता नशिबात ताटी (तिरडी) उरली. एक रोगी उचलून नेला जातो, तोवर दुर्दैव पुढच्याला गाठतं.