बहिणाबाईंची गाणी
वाटच्या वाटसरा
वाटच्या वाटसरा, वाट बिकट मोठी नशीबी दगड गोटे काटयाकुटयाचा धनी पायाले लागे ठेचा आलं डोयाले पानी वरून तापे ऊन आंग झालं रे लाही चालला आढवानी फोड आले रे पायी जानच पडीन रे तुले लोकाच्यासाठी वाटच्या वाटसरा, वाट बिकट मोठी!
या गाण्यात बहिणाबाई लांबच्या वाटेवरच्या एका वाटसराशी बोलतात. ती वाट म्हणजे आयुष्य. एकच हाक त्या पुन्हा पुन्हा देतात: वाटच्या वाटसरा, वाट बिकट मोठी! तुझ्या नशिबी दगड-गोटे, त्या त्याला सांगतात. तू धनी आहेस तो फक्त काट्याकुट्यांचा. पायाला ठेचा लागतात आणि डोळ्यांत पाणी येतं. वरून ऊन तापतं, आणि अंगाची लाही लाही होते. तू आढवानी (अनवाणी) चालतोस, आणि पायांना फोड येतात. तरीही लोकांसाठी तुला जावंच लागेल, त्या म्हणतात. वाट बिकट मोठी!
वाटच्या वाटसरा
दिवस ढयला रे पाय उचल झट असो नसो रे तठी तुझ्या लाभाची गोट उतार चढनीच्या दोन्हि सुखादुखात रमव तुझा जीव धीर धर मनात उघडू नको आता तुझ्या झाकल्या मुठी वाटच्या वाटसरा, वाट बिकट मोठी!
म्हणून चालत राहा, त्या त्याला सांगतात. दिवस ढळला रे, झटपट पाय उचल. शेवटी तिथे तुझ्या फायद्याचं काही असो वा नसो, चालत राहा. उतार असो की चढण, सुख असो की दुःख, तुझा जीव त्या वाटेत रमव आणि मनात धीर धर. आणि आता तुझ्या झाकल्या मुठी उघडू नकोस, त्या बजावतात. “झाकली मूठ सव्वा लाखाची” ही म्हण आपल्याला ठाऊकच आहे. मूठ झाकलेली आहे तोवर आत किती थोडं आहे, ते कोणाला कळत नाही. आपली दुःखं आपल्यापाशीच ठेव. मग त्या पुन्हा म्हणतात: वाट बिकट मोठी!
वाटच्या वाटसरा
‘माझेज भाऊबंद घाईसनी येतीन!’ नको धरू रे आशा धर एव्हढं ध्यान तुझ्या पायाने जानं तुझा तुलेच जीव लावनी पार आता तुझी तुलेच नाव मतलबाचे धनी सर्वी माया रे खोटी वाटच्या वाटसरा, वाट बिकट मोठी!
पुढे त्या त्याच्या मनातली एक आशाच काढून घेतात. “माझे भाऊबंद धावत मदतीला येतील!” अशी आशा धरू नकोस, त्या म्हणतात. एवढंच ध्यानात ठेव. तुला तुझ्याच पायांनी जायचं आहे. तुझा जीव फक्त तुझा आहे. आता तुझी नाव पैलतीराला तुलाच पार लावायची आहे. मग त्या याचं कारणही सांगतात, आणि ते जराही गोड करून सांगत नाहीत. सगळे मतलबाचे धनी, त्या म्हणतात; प्रत्येक जण आपलंच बघतो. सगळी माया खोटी. वाट बिकट मोठी!
वाटच्या वाटसरा
वाऱ्याचं वाहादन आलं आलं रे मोठं त्याच्यात झुकीसनी चुकू नको रे वाट दोन्ही बाजूनं दऱ्या धर झुडूप हाती सोडू नको रे धीर येवो संकट किती येऊ दे परचीती काय तुझ्या ललाटी वाटच्या वाटसरा, वाट बिकट मोठी!
शेवटी त्या त्याला सगळ्यात कठीण वेळेसाठी तयार करतात. वाऱ्याचं मोठं वाहादन (वावटळ) आलं आहे, त्या म्हणतात. त्यात वाकून, झुकून चाल; पण वाट चुकू नकोस. वाटेच्या दोन्ही बाजूंना दऱ्या आहेत. हाताशी येईल ते झुडूप घट्ट धरून ठेव. कितीही संकटं आली तरी धीर सोडू नकोस. प्रत्येकाचं आयुष्य जन्मतःच त्याच्या कपाळावर लिहिलेलं असतं, असं गावात मानलं जायचं. म्हणून त्या म्हणतात, येऊ दे; ललाटी जे लिहिलं आहे, त्याची परचीती (प्रचिती) येऊ दे. वाटच्या वाटसरा, वाट बिकट मोठी!