बहिणाबाईंची गाणी
येडीमाय (आदिमाया)
आशी कशी येळी वो माये, आशी कशी येळी? बारा गाडे काजळ कुंकू पुरलं नही लेनं साती समदूराचं पानी झालं नहीं न्हानं आशी कशी येळी वो माये, आशी कशी येळी? धरतीवरलं चांदी सोनं डागीन्याची तूट आभायाचं चोयी लुगडं तेभी झालं थिटं आशी कशी येळी वो माये, आशी कशी येळी?
हे गाणं बहिणाबाई आदिमायेला म्हणतात. जिच्यापासून सारं जग जन्मलं, ती ही पहिली आई. आईवर जीव असलेली लेक जशी तिला लटक्या रागाने बोलते, तसं बहिणाबाई तिला म्हणतात: “अशी कशी गं आई तू वेडी, अशी कशी वेडी?” प्रत्येक कडवं याच हाकेवर संपतं. बारा गाड्या भरून काजळ-कुंकूसुद्धा तुझ्या शृंगाराला पुरलं नाही, त्या म्हणतात. सातही समुद्रांचं पाणी तुझ्या अंघोळीला पुरलं नाही. धरतीवरचं सगळं सोनं-चांदी तुझ्या दागिन्यांना कमी पडलं. सगळं आभाळ कापून तुझं चोळी-लुगडं शिवलं, तरी तेही थिटंच पडलं. गावातली बाई आपला शृंगार चिमटीने मोजायची आणि अंघोळीचं पाणी घागरीने. ही देवी मात्र धरती, समुद्र आणि आभाळ सगळ्यांपेक्षा मोठी ठरते. जगातलं कोणतंच माप तिला पुरत नाही. म्हणून बहिणाबाई तिला वेडी म्हणतात.
येडीमाय (आदिमाया)
इडा पिडा संकटाले देल्हा तूने टाया झाल्या तुझ्या गयामंघी नरोंडाच्या माया आशी कशी येळी वो माये, आशी कशी येळी?
ही आई जितकी थोर, तितकीच उग्रही. आता बहिणाबाई तिच्या त्या रूपाकडे वळतात. आमची सगळी इडा-पिडा आणि संकटं तू पळवून लावलीस, त्या म्हणतात. आणि तीच संकटं तुझ्या गळ्यात नरमुंडांची माळ होऊन बसली. अशी कशी गं आई तू वेडी? कालीच्या रूपातल्या देवीच्या चित्रांत तिच्या गळ्यात माणसांच्या कवट्यांची माळ असते. त्या भयंकर चित्राला बहिणाबाई आईच्या मायेचा अर्थ देतात. त्या कवट्या म्हणजे आपली संकटं. लेकरांसाठी देवीने ती परतवून लावली, आणि आता ती तिच्या गळ्यात इतर कुठल्याही माळेसारखी रुळत आहेत.
येडीमाय (आदिमाया)
बरह्या इस्नू रूद्र बाळ खेळईले वटी कोम्हायता फुटे पान्हा गानं आलं व्होटी आशी कशी येळी वो माये, आशी कशी येळी?
आता ही उग्र आई कोमल होते. ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र, म्हणजे जग घडवणारे, सांभाळणारे आणि संपवणारे तीन मोठे देव. पण तिच्यासाठी ते तान्ही बाळं होती, बहिणाबाई म्हणतात. ती त्यांना ओटीत घेऊन खेळवत होती. मायेच्या भरात तिला पान्हा फुटला, आणि ओठांवर अंगाई आली. अशी कशी गं आई तू वेडी, अशी कशी वेडी? गावोगावी ज्यांची पूजा होते, ते देव म्हणजे तिची लहान लेकरं. मांडीवर बाळ घेतलेली कोणतीही बाई करते, तसंच ही जगाची आई त्यांना पाजते आणि अंगाई गाऊन झोपवते.
येडीमाय (आदिमाया)
नशीबाचे नऊ गिऱ्हे काय तुझ्या लेखी? गिऱ्ह्यानाले खाईसनी कशी झाली सुखी? आशी कशी येळी वो माये, आशी कशी येळी? नऊ झनासी खाऊन गेली सहज एक्या गोष्टी दहाव्याशी खाशीन तव्हा कुठे राहिन सुर्ष्टी आशी कशी येळी वो माये, आशी कशी येळी?
शेवटी नशिबाची गोष्ट. आपलं बरंवाईट ठरवणारे नऊ ग्रह, बहिणाबाई विचारतात, तुझ्या लेखी त्यांची काय किंमत? तू तर त्यांना खाऊनच टाकलंस; पण त्यांना खाऊन तू कशी सुखी झालीस? गावात काही बिनसलं की लोक एखाद्या वाईट ग्रहाला दोष देत, आणि तो शांत करायला जोश्याला पैसे मोजत. देवी ग्रहांशी अशी घासाघीस करत नाही. ती त्यांना सरळ गिळून टाकते. नऊच्या नऊ ग्रह तू सहज, एका घासात खाल्लेस, त्या म्हणतात. जुन्या हिशेबात ग्रह नऊच आहेत; म्हणून दहावा घास म्हणजे ही सृष्टीच. दहाव्याला खाशील, तेव्हा सृष्टी कुठे उरेल, असं त्या विचारतात. अशी कशी गं आई तू वेडी, अशी कशी वेडी?