संत कबीर · कर्मकांड, जात आणि पंथ यांपलीकडे
संतांची जात विचारू नका
संतन जात न पूछो निरगुनियाँ साध ब्राह्मण साध छत्री साधै जाति बनियाँ साधन में छत्तीस कौम है टेढ़ी तोर पुछनियाँ साधै नाऊ साधै धोबी साधै जाति है बरियाँ साधन में रैदास संत हैं सुपच ऋषि सो भंगिया हिंदू तुर्क दुई दीन बने हैं कछु न पहचानियाँ॥
निर्गुण देवाला भजणाऱ्या संतांची जात विचारू नका; निर्गुण म्हणजे ज्याला ना गुण आहेत, ना रूप. साधूंमध्ये ब्राह्मण आहेत, क्षत्रिय आहेत, आणि वाणीही आहेत. साधूंमध्ये छत्तीसही जाती आहेत. छत्तीस जाती म्हणजे जुन्या बोलीत सगळ्या जाती-जमाती; आपण ज्याला अठरापगड जाती म्हणतो, त्याच. साधूची जात विचारणारा तुमचा प्रश्नच वाकडा आहे. न्हावी साधू आहे, धोबी साधू आहे, आणि पत्रावळी बनवणारा बारीही साधू आहे. थोर संत रैदास याच साधूंमधले, आणि भंगी जातीत जन्मलेले श्वपच ऋषीही. भंगी लोक रस्ते झाडत आणि मैला वाहून नेत; त्यांना सगळ्यांत खालचे मानले जाई. त्या काळी मुसलमानांना तुर्क म्हणत. हिंदू आणि तुर्क यांनी आपापले दोन धर्म उभे केले आहेत; साधूंमध्ये मात्र हा भेद कुठेच दिसत नाही.