संत कबीर · अंतरीचा देव
बीजात दडलेले झाड
साधो ब्रह्म अलख लखाया जब आप आप दरसाया बीज मध्य ज्यों बिरछा दरसे बिरछा मध्य छाया ज्यों नभ मध्ये सुन्न देखिए सुन्न अनंत अकारा निहच्छर ते अच्छर तैसे अच्छर छर बिस्तारा ज्यों रबि मध्ये किरण देखिए किरण मध्य परकासा परमातम में जीव ब्रह्म इमि जीव मध्य तिमि स्वांसा स्वांसा मध्ये शब्द देखिए अर्थ शब्द के माहीं ब्रह्म ते जीव जीव ते मन यों न्यारा मिला सदा ही
साधू हो, ऐका. ब्रह्म, म्हणजे कोणत्याच डोळ्यांना न दिसणारे परम सत्य, आता दिसले आहे; कारण त्याने स्वतःच स्वतःला दाखवले. कबीर हे चित्रांच्या एका साखळीतून सांगतात. त्यात प्रत्येक गोष्ट दुसऱ्या कशाच्या तरी आत दडलेली आहे, जसे बीजात झाड. शेवटी ते सांगतात की या साखळीची प्रत्येक कडी देवच आहे. बीजात झाड दडलेले असते, आणि झाडात सावली. आकाशात शून्य असते, आणि त्या शून्यात अनंत आकार. तसेच अक्षराच्या पलीकडे असलेल्या एकातून अक्षर प्रकट होते; अक्षर म्हणजे जे कधीच नष्ट होत नाही ते. आणि अक्षरातून क्षराचा, म्हणजे नष्ट होणाऱ्या सगळ्याचा, पसारा उभा राहतो. सूर्यात किरणे असतात, आणि किरणांत प्रकाश. तसेच परमात्म्यात, म्हणजे सगळ्यांच्या देवात, जीव आणि ब्रह्म दोघेही राहतात. जीवात श्वास असतो, श्वासात शब्द, आणि शब्दात त्याचा अर्थ. अशा रीतीने ब्रह्मातून जीव येतो, आणि जीवातून मन. हे सगळे वेगळे आहेत, तरी एकमेकांपासून कधीच दुरावत नाहीत.
बीजात दडलेले झाड
आपहि बिरछ बीज अंकुरा आप फूल-फल छाया आपहि सूर किरण परकासा आप ब्रह्म जिउ माया अनंताकार सुन्न नभ आपे मन जीव ब्रह्म समाया आतम में परमातम दरसे परमातम में झाँई झाँई में परछाँई दरसे लखे कबीरा सांई
देवच झाड आहे, बीज आहे आणि अंकुरही; फूल, फळ आणि सावलीही तोच. सूर्य, त्याचे किरण आणि त्याचा प्रकाशही तोच. ब्रह्म, जीव आणि मायाही तोच. अनंत आकार, शून्य आणि आकाशही तोच; आणि मन, जीव, ब्रह्म हे सगळे त्याच्यातच सामावतात. शेवटी कबीर आत्म्यात डोकावतात, आणि तिथे त्यांना परमात्मा दिसतो. परमात्म्यात त्यांना एक पुसटशी झलक दिसते, आणि त्या झलकेत एक सावली. असे एकेक पदर उलगडत कबीर आपल्या स्वामीचे दर्शन घेतात.