PocketPage

मराठी

65 pieces

  1. जिकडे पाहते, तिकडे लालमाझ्या लालाची लाली अशी की जिकडे पाहते, तिकडे लालच लाल दिसते. ती लाली पाहायला मी गेले, आणि मीही लाल झाले. इथे बोलते ती नवरी, म्हणजे आत्मा; आणि तिचा लाल म्हणजे प्रियकर, देव. हिंदीत ‘लाल’ या एकाच शब्दाचे दोन अर्थ होतात: लाल रंग आणि लाडका. लाल…
  2. खोल पाण्यात उतराज्यांनी शोध घेतला, त्यांना खोल पाण्यात शिरूनच ते मिळाले. जो वेडा बुडायला घाबरला, तो किनाऱ्यावरच बसून राहिला. देवाच्या शोधात माणसाला स्वतःला पूर्णपणे झोकून द्यावे लागते. जो हरवून जायची तयारी ठेवून उडी घेतो, तोच काहीतरी घेऊन वर येतो. ज्याला स…
  3. मुळाशी पाणी घालाएकाला साधले, की सगळे साधते; सगळ्यांना साधायला गेले, की सगळेच हातचे जाते. जो मुळाला धरून त्याची सेवा करतो, तो भरभरून फुलतो आणि फळतो. मुळाशी घातलेले पाणी प्रत्येक पानापर्यंत पोहोचते; पानांवर शिंपडलेले पाणी मुळापर्यंत कधीच जात नाही. ज्याने आपल…
  4. तिळातले तेलजसे तिळात तेल असते, जसा चकमकीत अग्नी असतो, तसा तुझा स्वामी तुझ्यातच आहे. जागा होऊ शकत असशील, तर जागा हो. तीळ घाण्यात पिळल्याशिवाय त्यांतले तेल दिसत नाही, आणि चकमकीवर घाव पडल्याशिवाय तिच्यातली आगही दिसत नाही. देवही माणसाच्या आत असाच दडलेला अ…
  5. फुलाच्या सुवासाहूनही सूक्ष्मत्याला ना तोंड आहे, ना कपाळ. ते सुंदरही नाही आणि कुरूपही नाही. फुलाच्या सुवासाहूनही ते सूक्ष्म आहे; असे ते अनुपम तत्त्व आहे. इथे कबीर निराकार ईश्वराविषयी बोलतात. कोणताही चेहरा किंवा मूर्ती त्याला सामावून घेऊ शकत नाही. इंद्रियांना जाणवणाऱ्या…
  6. मी होतो, तेव्हा हरी नव्हताकबीर म्हणतात, जोपर्यंत मी होतो, तोपर्यंत हरी नव्हता. आता हरी आहे, आणि मी उरलो नाही. आतला दिवा दिसला, तेव्हा सगळा अंधार नाहीसा झाला. हा “मी” म्हणजे आपण इतरांहून वेगळे कोणीतरी आहोत ही भावना, मनात भरून राहिलेला अहंकार. हे दोघे एका हृदयात एकत्र…
  7. तराजूविना तोलणारा वाणीकबीर म्हणतात, माझा स्वामी एक वाणी आहे. तो आपला व्यापार अगदी सहज, लीलया करतो. त्याच्याकडे ना दांडी आहे, ना पारडी; तरीही तो सारे जग तोलतो. गावातला वाणी हातातल्या तराजूवर धान्य तोलतो: एक दांडी, आणि तिच्या दोन्ही टोकांना टांगलेली दोन पारडी. कबी…
  8. शोधणारीच हरवलीसखे, शोधता शोधता कबीर स्वतःच हरवून गेले. थेंब समुद्रात मिसळून गेला आहे; आता त्याला कोणी कसे शोधून काढावे? इथे कबीर एका स्त्रीच्या रूपात आपल्या जिवलग सखीशी बोलतात; त्यांच्या काव्यात आत्मा अनेकदा प्रियकराला शोधणाऱ्या स्त्रीच्या रूपात येतो. ही…
  9. वाऱ्याहून वेगवान मित्रजो पाण्याहून पातळ आहे, धुराहून विरळ आहे, आणि सोसाट्याच्या वाऱ्याहूनही वेगाने धावतो, असा मित्र कबीरांनी जोडला आहे. पाणी बोटांतून निसटते, धूर हवेत विरून जातो, आणि वारा सगळ्यांच्या पुढे निघून जातो. हा मित्र म्हणजे देव; कोणत्याही इंद्रियाला तो…
  10. अंतरीच्या कमळावरचा भुंगाआत एक कमळ उमलून उजळले आहे, आणि ब्रह्म, ते परम तत्त्व, तिथे त्याच्या सुगंधासारखे वसते. मनाचा भुंगा तिथेच लुब्ध होऊन अडकला आहे; तिथून तो हलतच नाही. हे हरीचा एखादाच भक्त जाणेल. हे कमळ म्हणजे ध्यानात उमललेले हृदय. भुंग्यासारखे मन दिवसभर या फुला…
  11. मनातली मथुरामन हीच मथुरा, हृदय हीच द्वारका, आणि शरीर हीच काशी, असे जाणा. दहावे दार हेच देऊळ; त्याच्या आत तेवणारी ज्योत ओळखा. लोक ज्या तीर्थांसाठी दूरदूरचा प्रवास करतात, ती कबीर आपल्या आतच दाखवून देतात. शरीराला नऊ दारे आहेत; कबीरांच्या काळातले योगी डोक्…
  12. सात समुद्रांची शाईकबीर म्हणतात, सातही समुद्रांची शाई केली, रानातल्या साऱ्या झाडांच्या लेखण्या केल्या, आणि अवघ्या पृथ्वीचा कागद केला, तरी हरीचे गुण लिहून पुरे होणार नाहीत. जुन्या भारतीय कल्पनेत पृथ्वीभोवती सात समुद्रांचा वेढा आहे. कबीरांनी ते सगळे आटवले, प्रत…
  13. घरोघरी सागरपाणी पाजत कशाला फिरता? घरोघरी सागर भरलेला आहे. ज्याला तहान लागेल, तो झक मारत पिईल; त्याला दुसरा मार्गच उरणार नाही. कबीर विचारतात, दुसऱ्यांना पाणी पाजत दारोदार हिंडायची काय गरज? ते पाणी, म्हणजे देव, प्रत्येक घरात, प्रत्येक हृदयात आधीच आहे. त…
  14. सीमेच्या आणि असीमाच्या पलीकडेजो सीमांच्या आत चालतो, तो सामान्य माणूस. जो असीमाकडे चालतो, तो साधू. पण जो सीमा आणि असीम दोन्ही मागे टाकतो, त्याची मती इतकी खोल असते की तिचा ठाव कोणालाच लागत नाही. बहुतेक लोक नियमांच्या आणि जगाच्या मोजमापांच्या चौकटीत जगतात. साधू त्या चौकटी…
  15. मुंगीचाही पाय न ठरणारी वाटकबीरांचे घर शिखरावर आहे, आणि तिथे जाणारी वाट निसरडी आहे. तिथे मुंगीचाही पाय ठरत नाही, आणि त्याच वाटेने जगातले लोक ओझी लादलेले बैल हाकत येतात. हे शिखर म्हणजे आत्म्याची सर्वोच्च अवस्था. तिथली वाट इतकी बारीक आहे की पाऊल टेकायलाही जागा नाही. लो…
  16. ना एक, ना दोनएक म्हणावे, तर तसे नाही; दोन म्हणावे, तर ती शिवी ठरेल. कबीर विचारपूर्वक सांगतात: तो जसा आहे, तसाच राहतो. देवाला कोणतीच संख्या लागू पडत नाही. “एक” म्हटल्याने तो त्यात मावत नाही, आणि “दोन” म्हणून त्याचे तुकडे करणे हा त्याचा अपमान आहे. म्हणून…
  17. मूळ धरले, सारे धरलेफांद्या आणि पाने, फळे आणि फुले, सारे या एकातच सामावलेले आहे. कबीर विचारतात, मूळच घट्ट धरल्यावर मागे काय उरले? झाडाचा सगळा पसारा त्याच्या मुळात साठलेला असतो. सर्व काही ज्याच्यापासून उगवते, त्या एका देवाला कबीरांनी धरले आहे, आणि त्यांना कशाची…
  18. हरीच्या संगतीतला गारवाहरीच्या संगतीत, कबीर म्हणतात, मी शीतल झालो, आणि मोहाचा ताप उतरला. तो माझ्या अंतरात प्रकट झाला, तेव्हापासून मला रात्रंदिवस सुखाचा ठेवा लाभला आहे. माणसांचा आणि वस्तूंचा मोह तापासारखा अंग जाळतो. देव अंतरात प्रकट झाला की ही आग आपोआप शमते, आणि म…
  19. एकातून अनंत, अनंतातून एकएकातून अनंत झाले, आणि अनंत पुन्हा एक होतात. त्या एकाशी ओळख झाली, की ते सारे अनंत त्या एकातच सामावून जातात. कबीर सृष्टीकडे एका प्रवासासारखे पाहतात: घरातून बाहेर पडणे आणि पुन्हा घरी परतणे. जगातली असंख्य रूपे एकाच देवातून निघतात; ज्याने त्या द…
  20. नाभीतली कस्तुरीकस्तुरी हरणाच्या स्वतःच्याच नाभीत असते, तरी ते तिच्या शोधात रानोमाळ भटकते. तसाच राम घटाघटात, म्हणजे प्रत्येक देहात, वसलेला आहे, पण जगाला तो दिसत नाही. कस्तुरीमृगाच्या पोटाखाली सुगंधाची एक पिशवी असते. त्या वासामागे ते झुडपाझुडपांतून धावत सुट…
  21. धुळीत पडलेला हिराबाजारात एक हिरा पडला होता, धुळीने माखलेला. कित्येक मूर्ख खपून खपून मेले; मग एक पारखी आला आणि त्याने तो उचलून घेतला. हा हिरा म्हणजे सर्वांत मोलाची गोष्ट, खुद्द देव. सगळे जिथून येजा करतात, तिथे तो उघड्यावर पडलेला आहे. मूर्ख त्याच्याच भोवतीच्य…
  22. पाच तत्त्वांचा पुतळापाच तत्त्वांच्या एका पुतळ्याला “माणूस” असे नाव दिले आहे. त्या एका कलेपासून दुरावला, की तो जिथे जाईल तिथे व्याकूळ आणि असहाय होतो. भारतीय विचारात देह पृथ्वी, जल, तेज, वायू आणि आकाश या पंचमहाभूतांचा बनलेला मानला जातो; या गाठोड्यालाच आपण माणूस…
  23. देहात दडलेली वस्तूपाच तत्त्वांच्या आत एका गुप्त वस्तूचे ठिकाण आहे. एखादाच विरळा तिचे रहस्य जाणतो, आणि गुरूंचा शब्द हेच त्याचे प्रमाण ठरते. पंचमहाभूतांचे हे घर म्हणजे आपला देह. त्याच्या आत दडलेली वस्तू म्हणजे देव; डोळ्यांनी शोधून तो सापडत नाही. गुरू जो शब्द द…
  24. उंच डोंगरावरचे गावत्याचे गाव उंच डोंगरावर आहे, आणि त्याचा बाहू बळकट आहे. कबीर सांगतात, अशा धन्याची सेवा करावी, ज्याच्या सावलीत आपण तरून जाऊ. उंचावर वसलेले गाव पुरापासून आणि लुटारूंपासून सुरक्षित असे, आणि बलवान धन्याचा हात आपल्या सेवकांचे रक्षण करत असे. कबीरा…
  25. अर्ध्यावर अडकलेले लोकज्यांना खरे कळले, ते सगळे एकाच अवस्थेला पोहोचतात, मग ते कुठेही असोत. कबीर म्हणतात, जे मधेच अडकले आहेत, ते भलतेसलते बरळत राहतात; एकाच्या जागी दुसरेच बोलतात. जे खरोखर जाणतात, ते एकच गोष्ट सांगतात, कारण त्यांनी जे पाहिले ते एकच आहे. ज्यांना अर…
  26. सारे रंग एकचरंगातूनच रंग जन्मतो, कबीर म्हणतात, पण मला सगळे रंग एकच दिसले आहेत. मग जिवाचा रंग कोणता? याचा विचार करून पाहा. जगातल्या असंख्य छटांच्या पलीकडे कबीर त्या एका उगमाकडे पाहतात, जिथून त्या सगळ्या आल्या. शेवटची पायरी ते वाचकावर सोपवतात: प्रत्येक र…
  27. हृदयातला आरसाहृदयाच्या आत एक आरसा आहे, तरी त्यात चेहरा दिसत नाही. हृदयाची द्विधा मिटेल, तेव्हाच तो चेहरा दिसेल. द्विधा म्हणजे दोन दिशांना ओढले जाणारे मन: एकीकडे देव, दुसरीकडे संसार; एकीकडे श्रद्धा, दुसरीकडे शंका. ही दुभंगलेली अवस्था आहे तोपर्यंत आतला आर…
  28. थेंबात सामावलेला सागरथेंब समुद्रात पडला, हे सगळ्यांना ठाऊक असते. पण समुद्रच थेंबात सामावला, हे क्वचित कोणाला कळते. पहिले चित्र सगळ्यांच्या ओळखीचे आहे: पावसाचा थेंब सागरात हरवतो, तसा जीव देवात हरवून जातो. कबीर हे चित्र उलटे फिरवतात. संपूर्ण देव एकेका जिवात वसलेल…
  29. हिरा हरी, जवाहिरी भक्तहरी हा हिरा आहे, आणि त्याचा भक्त जवाहिरी. बाजारात प्रत्येकाने आपापले दुकान मांडले आहे. पण जवाहिरी येतो, तेव्हाच हिऱ्यांचा व्यवहार होतो. अनेक जण आपला माल पसरून बसलेले असतात; पण खरा हिरा म्हणजे हरी. आणि हिरा तोच विकत घेतो, ज्याला काच आणि हिरा…
  30. अर्ध्या कोसावरचे गावमन म्हणते, “केव्हा निघायचे?” चित्त म्हणते, “केव्हा निघायचे?” सहा महिने भटकंती चालली आहे, आणि गाव तर अर्ध्या कोसावर आहे. कोस म्हणजे सुमारे दोन मैल; म्हणजे गाव फारतर मैलभर दूर आहे. हे गाव म्हणजे देवाचे घर, अगदी जवळचे. मन आणि चित्त निघायचे केव…
  31. मी तुझ्या जवळच आहेया गीतात स्वतः देव बोलतो. अरे माझ्या दासा, मला कुठे शोधतो आहेस? मी तर तुझ्या अगदी जवळ आहे. मी देवळात नाही, मशिदीतही नाही. मक्केच्या काब्यात नाही, आणि शिवाच्या कैलासावरही नाही. कोणत्याही विधीत किंवा कर्मकांडात मी नाही; योगात नाही, आणि वैराग्…
  32. देहातच फुललेली बागबागांमध्ये जाऊ नकोस रे, जाऊ नकोस. तुझ्या स्वतःच्या देहातच एक बाग बहरली आहे. तिथे सहस्रदल कमळावर बस. हजार पाकळ्यांचे हे कमळ योगी डोक्याच्या टाळूशी फुललेले मानतात. त्या आसनावरून तुला असे रूप दिसेल, ज्याला अंतच नाही. बाहेरची बाग सोडायची ती आतल…
  33. याच देहातला चंद्रयाच देहात चंद्र झळाळतो आहे, पण आंधळ्या डोळ्यांना तो दिसत नाही. याच देहात चंद्र आहे, आणि याच देहात सूर्य. इथेच तुतारी गर्जते: तो अनाहत नाद, जो कोणी न वाजवताही आत ऐकू येतो. इथे ढोल आणि नगारेही वाजतात, तरी बहिऱ्या कानांना तो नाद ऐकू येत नाही.…
  34. बीजात दडलेले झाडसाधू हो, ऐका. ब्रह्म, म्हणजे कोणत्याच डोळ्यांना न दिसणारे परम सत्य, आता दिसले आहे; कारण त्याने स्वतःच स्वतःला दाखवले. कबीर हे चित्रांच्या एका साखळीतून सांगतात. त्यात प्रत्येक गोष्ट दुसऱ्या कशाच्या तरी आत दडलेली आहे, जसे बीजात झाड. शेवटी ते…
  35. देहातले सात समुद्रया घटाच्या आत, म्हणजे मातीच्या मडक्यासारख्या या देहाच्या आत, बागबगीचे आहेत; आणि याच्याच आत सृष्टीचा कर्ता आहे. याच देहात सातही समुद्र आहेत, आणि याच्यातच नऊ लाख तारे. याच्यात परीस आहे, ज्याच्या स्पर्शाने लोखंडाचे सोने होते असे म्हणतात; आणि म…
  36. मुठीत न मावणारादेव असाही नाही, आणि तसाही नाही. त्या खोल, अथांग देवाचे वर्णन मी कसे करू? तो आत आहे असे म्हणावे, तर त्याला कमीपणा आणल्यासारखे होते, कारण तो तर सारे जग भरून राहिला आहे. तो बाहेर आहे असे म्हणावे, तर ते खोटे ठरते. बाहेर आणि आत, तो सर्वत्र आहे;…
  37. हंसा, कोणत्या देशाहून आलास?कबीर हंसाला हाक मारतात; ते आणि इतर संतकवी आत्म्याला अनेकदा हंसच म्हणतात. हंसा, ती जुनी, फार जुनी गोष्ट सांग. हंसा, तू कोणत्या देशाहून आलास? नदीकाठच्या कोणत्या घाटावर उतरणार आहेस? हंसा, तू कुठे विसावा घेतलास, आणि कशावर आशा लावून बसला आहेस? क…
  38. लाट म्हणजे नदीचनदीची लाट म्हणजे नदीच आहे, मित्रा. नदी आणि तिची लाट यांच्यात काहीच भेद नाही. लाट उठली तरी पाणी, आणि बसली तरी पाणीच. सांग मित्रा, ती दुसरे काही कशी असेल? पाणी जरा वळले, उसळले, म्हणून त्याला ‘लाट’ हे नाव पडले. ‘लाट’ म्हटल्याने त्यातले पाणी ना…
  39. जिथे वसंत खेळतोहे गीत खूप दूरच्या एका प्रदेशाचे चित्र रंगवते. जुन्या कथांमधले देव तिथे कोट्यवधींच्या संख्येने आहेत, आणि कबीर ज्याला स्वामी म्हणतात, त्या एकाच्याच सेवेत ते सारे उभे आहेत. तिथे ऋतूंचा राजा वसंत सदैव खेळत असतो. तिथे अनाहत नाद घुमत असतो; त्या…
  40. अंतराकाशातले दिवेग्रह, चंद्र आणि सूर्य दिवे बनून तेवत आहेत. देवाकडे लागलेले मनाचे लक्ष, म्हणजे सुरत, राग आळवते; आणि त्याच्यात मन बुडून जाणे, म्हणजे निरत, तारा छेडते. शून्यात रात्रंदिवस नौबत वाजते; शून्य म्हणजे विचारांपलीकडची आतली निश्चल पोकळी. आणि प्रियकर आ…
  41. अमृताच्या धारांचे नगरमध्य आकाशात, जिथे प्रभू स्वतः बसले आहेत, तिथे ज्योती आणि शब्द एकत्र झळाळतात. हे आकाश बाहेरचे नव्हे; खोल ध्यानात उघडणारे ते आतले आकाश आहे. आणि शब्द म्हणजे तिथे ऐकू येणारा देवाचा नाद. जिथे शुभ्र, तेजस्वी राग फुलासारखा उमलतो, तिथे स्वामी निवां…
  42. मना, पैलतीर नाहीचअरे मना, तुला पलीकडच्या तीरावर जायची ओढ लागली आहे; या संसारातून सुटण्यालाच साधक पैलतीर म्हणतात. पण तू जाणार तरी कुठे? तुझ्या आधी कोणी वाटसरू तिकडे गेलेला नाही, आणि वाटही नाही. तिथे ना कूच करायचे आहे, ना कुठे मुक्काम मिळणार. तिथे पाणी नाही,…
  43. दिव्यांमधला आंधळाप्रत्येक घरात दिवा जळतो आहे, पण आंधळ्याला तो दिसत नाही. पाहत राहा, पाहतच राहा, म्हणजे एक दिवस तो दिसू लागतो; आणि मग यमाचे फास तुटतात. इथे बोलण्या-ऐकण्यासारखे काही नाही, आणि करण्यासारखेही काही नाही. जो जिवंतपणीच मरतो, त्याला पुन्हा कधी मरावे…
  44. सांजवेळी उघडलेली खिडकीसांजेचा अंधार गडद होत येतो, आणि मनात, देहात प्रेम भरून राहते. पश्चिमेकडची खिडकी उघड, जिकडे आत्ताच दिवस मावळला आहे; आणि प्रेमाच्या आकाशात बुडून जा. जाणिवेच्या कमळाच्या पाकळ्यांतला रस पी, आणि त्याच्या लहरी या देहात उठू दे. हे कमळ म्हणजे आत फु…
  45. लपणाराही हरी, दिसणाराही हरीप्रत्येक ओळीत कबीर करणारा म्हणून हरीचेच नाव घेतात: लपणेही त्याचे, दिसणेही; संकटात घालणेही त्याचे, सोडवणेही. हरीने स्वतःला लपवून ठेवले, आणि हरीनेच स्वतःचे सुबक, सुंदर दर्शन घडवले. हरीने मला संकटांच्या कोंडीत घेरले, आणि हरीनेच माझ्या मनातली द…
  46. महासुखात नाचणाराॐकार सारे काही निर्माण करतो, आणि त्याचा देह म्हणजेच संगीत. जो निराकार आहे, निर्गुण आहे, अविनाशी आहे, त्याचीच संगत धर. त्याचे नाव निरंजन, म्हणजे ज्याला कोणताही डाग लागत नाही असा; आणि डोळ्यांच्या आत तो अनेक रूपे धारण करतो. तरीही तो निराकार, न…
  47. शिष्याच्या पाया पडणारे गुरूरूप नसलेल्या निर्गुणापुढे रूप धारण केलेला सगुण नाचतो. सोहंची तुतारी वाजते; ‘मी तोच आहे’ असा तिचा नाद घुमतो. जीव आणि देव दोन नाहीत. वाट दाखवणारे गुरुजी आपल्याच शिष्याच्या पाया पडतात. हेच तर सगळे नवल आहे.
  48. सृष्टीआधीचा वैरागीहे गीत म्हणजे एक प्रश्न आणि त्याचे उत्तर. नाथ योग्यांचे थोर गुरू गोरखनाथ कबीरांना विचारतात: कबीरा, तू केव्हापासून वैरागी झालास? तुझी सुरत, म्हणजे मनाचे ध्यान, कशावर लागली आहे? कबीर उत्तर देतात. सृष्टीचा हा रंगीबेरंगी मेळा भरला नव्हता, तेव्ह…
  49. देहाच्या झाडावरचा पक्षीया झाडावर एक पक्षी आहे; जीवनाचा गोड रस चाखत तो मजेत डोलतो. त्याचा माग अजून कोणालाच लागलेला नाही. तो कोणत्या भावाने बोलतो, तेही कोणी जाणत नाही. जिथे फांद्यांची सावली सगळ्यात दाट आहे, तिथे हा पक्षी वस्तीला येतो. तो संध्याकाळी येतो, पहाटे उडून…
  50. पाण्यातली तहानलेली मासोळीमासोळी पाण्यात राहते, तरी तहानलेली असते: हे ऐकले की दर वेळी कबीरांना हसू येते. ही मासोळी म्हणजे देवातच राहून त्याला दूर कुठेतरी शोधत फिरणारा साधक. तुम्ही जी वस्तू शोधता, ती तुमच्या स्वतःच्या घरातच आहे, पण तुम्हाला ती दिसत नाही. म्हणून तुम्ह…
  51. आकाशातले अदृश्य निशाणआकाशाच्या मंदिरात एक अदृश्य निशाण रोवलेले आहे. तिथे मोती-माणकांनी मढवलेला एक चांदवा टांगलेला आहे, आणि चंद्रांच्या हाराने तो सजला आहे. तिथे सूर्याची आणि चंद्राची ज्योत तेवते. त्याचा महिमा पाहा, आणि मन स्थिर करा. हे आकाश कबीरांना आपल्या आतच,…
  52. लाकडात निजलेला अग्नीकबीर विचारतात: साधू हो, हा कोण आहे, आणि कुठून आला आहे? याचे मन कुठे वसते, कोण जाणे; आणि याला हा नाच कोणी नाचायला लावला? हाच प्रश्न ते अग्नीविषयीही विचारतात. लाकडाच्या कणाकणात अग्नी दडलेला असतो, पण तो कुठेच दिसत नाही; मग त्याला जागे करून ज्व…
  53. पाण्यात ठेवलेला घडासाधू बंधूंनो, आपला देह शोधा; सहजपणे, कसलीही ओढाताण न करता शोधा. वडाच्या बीजात त्या मोठ्या झाडाची पाने, फुले, फळे आणि सावली सामावलेली असतात. तसेच देहात बीज आहे, आणि त्या बीजात पुन्हा सारा देह आहे; दोन्ही एकमेकांच्या आत आहेत. अग्नी, वायू, पाण…
  54. मुळाविना उभे झाडएक झाड मुळाशिवाय उभे आहे, आणि फुले न येताच त्याला फळे लागतात. त्याला फांदी नाही, पान नाही; ते सारे कमळाच्या पाकळ्यांनीच भरलेले आहे, आणि त्या साऱ्या पाकळ्या निनादत आहेत. त्या झाडावर दोन पक्षी बसून गात आहेत: एक गुरू, आणि दुसरा त्याचा शिष्य. श…
  55. जे दिसते, ते खरे नाहीकबीर म्हणतात, जे दिसते ते खरे नाही; आणि जे खरे आहे, ते शब्दांत सांगता येत नाही. न पाहता कोणाची खात्री पटत नाही; सांगितले, तर कोणी विश्वास ठेवत नाही. ज्याला समज आहे, तो शब्द ओळखतो; इथे शब्द म्हणजे गुरूंनी दिलेली शिकवण. नासमज मात्र नुसता थक्क…
  56. अखंड वाजणारी मुरलीएक मुरली अखंड वाजते आहे; अनादी काळापासून ती अशीच वाजत आली आहे. ती जिथे वाजते, तिथे प्रेम छेडलेल्या तारेसारखे झंकारते. बंधू, प्रेम जेव्हा सगळ्या मर्यादा ओलांडते, तेव्हा सत्यलोकाची सीमा येते. सत्यलोक म्हणजे सत्याचे धाम; संतकवी ज्याचे गुणगान क…
  57. पदराच्या गाठीतला हिरातुझा हिरा चिखलात पडून हरवला आहे. कोणी तो पूर्वेला शोधतो, कोणी पश्चिमेला; कोणी पाण्यात शोधतो, तर कोणी दगडांत. देवाचे दास कबीर यांनी या हिऱ्याची पारख केली आहे, आणि त्याचे मोल ते जाणतात. मोलाची वस्तू पदराच्या टोकाला गाठ मारून जपतात, तसा त्यांन…
  58. तेजाची उशीवेद सांगतात की सगुणाच्या पलीकडे निर्गुण शांतपणे विसावलेला आहे. सगुण म्हणजे गुण आणि रूप असलेला, ज्याची पूजा होते तो देव; निर्गुण म्हणजे सर्व गुणांच्या पलीकडचा देव. कबीर जिवाला सौभाग्यवती म्हणून हाक मारतात: ती देवाशी लग्न लागलेली नवरी आहे. ते…
  59. कर्ता दूर नाहीकबीर सुरुवातीलाच सांगतात: साधूंनो, ऐका, माझे बोल अमृतासारखे आहेत. स्वतःचे भले हवे असेल, तर ते पारखून घ्या, आणि त्यांच्यावर नीट विचार करा. तुम्ही कर्त्यापासून, म्हणजे जग घडवणाऱ्या देवापासून, जन्मलात; तरीही तुमच्यात आणि त्याच्यात अंतर पडले आह…
  60. ना बंधन, ना मुक्तीआपण काय नाही, ते कबीर सांगतात; जगाचा कोणताच शिक्का त्यांना बसत नाही. मी धर्मी नाही, आणि अधर्मीही नाही; ब्रह्मचर्याचे व्रत घेतलेला यती नाही, आणि वासनेच्या आहारी गेलेला कामीही नाही. मी बोलणारा नाही, ऐकणारा नाही; सेवक नाही, आणि स्वामीही नाही.…
  61. धरती-आकाशाच्याही आधीसुरुवातीला फक्त तो एकच होता, आपल्याच ठायी एकटा. त्याला आकार नव्हता, गुण नव्हते, आणि कोणत्याही नामाचा जप त्याच्यापर्यंत पोहोचत नव्हता. तेव्हा ना आदी होता, ना अंत, ना मध्य, ना कोणता तारा; ना अंधार होता, ना धुके, ना उजेड. ना धरती होती, ना वारा…
  62. खेळामागचा खेळियाकबीर खूप विचार करून त्याच्याविषयी सांगतात, ज्याला ना जात आहे, ना गाव. तो निराकार आहे, निर्गुण आहे, आणि तरीही प्रत्येक ठिकाणी पुरेपूर भरलेला आहे. कर्त्याने, म्हणजे सारे घडवणाऱ्या देवाने, आनंदाचा एक खेळ मांडला, आणि ॐकारातून, त्या पवित्र नादात…
  63. गगनात घुमणारा खोल रागगगनात वाजणारा हा राग ऐकू शकेल, असा कोणी ज्ञानी आहे का? त्याचा आवाज खोल आहे, भरीव आहे. हे गगन म्हणजे आपल्या आतले आकाश, मस्तकाच्या शिखरावरची ती निश्चल उंची. आतले संगीत तिथेच ऐकू येते, असे योगी सांगतात. ज्याचे हे संगीत आहे, तो देव प्रत्येक घटा…
  64. दुःख नसलेला आमचा देशआमचा देश बेगम देश आहे, म्हणजे जिथे कोणतेही दुःख नाही असा देश. कबीर हे अवधूताला सांगतात; अवधूत म्हणजे सगळे नियम मागे टाकून निघालेला संन्यासी. हा देश पृथ्वीवरचे कोणतेही ठिकाण नाही. तिथे धरतीही नाही आणि आकाशही नाही, हे पुढे पदातच येते. कबीर सग…
  65. पाण्याविना पाऊसस्वामी माझ्यात आहे आणि स्वामी तुझ्यातही आहे, जसा बीजात प्राण दडलेला असतो. म्हणून अरे देवाच्या सेवका, मनात गर्व बाळगू नकोस; त्याला आपल्याच देहात शोधून बघ. आत अशी एक जागा आहे, जिथे कोट्यवधी सूर्य झगमगतात, आणि आतल्या आकाशात निळा सागर चमकतो. दे…