संत कबीर · अंतरीचा देव
मना, पैलतीर नाहीच
मन, तू पार उतर कहँ जैहौ आगे पंथी पंथ न कोई कूच-मुकाम न पैहौ नहिं तहँ नीर, नाव नहि खेवट ना गुन खैंचन हारा धरनी-गगन-कल्प कछु नाहीं ना कछु वार न पारा नहिं तन, नहिं मन, नहीं अपनपौ सुन्न में सुद्ध न पैहौ बलीवान होय पैठो घट में वाहीं ठौरें होइहौ बार हि बार विचार देख मन अंत कहूँ मत जैहौ कहैं कबीर सब छाड़ि कलपना ज्यों के त्यों ठहरैहौ॥
अरे मना, तुला पलीकडच्या तीरावर जायची ओढ लागली आहे; या संसारातून सुटण्यालाच साधक पैलतीर म्हणतात. पण तू जाणार तरी कुठे? तुझ्या आधी कोणी वाटसरू तिकडे गेलेला नाही, आणि वाटही नाही. तिथे ना कूच करायचे आहे, ना कुठे मुक्काम मिळणार. तिथे पाणी नाही, नाव नाही, नावाडी नाही; दोर ओढून नाव नेणाराही कोणी नाही. धरती नाही, आकाश नाही, युगांचे येणे-जाणे नाही, काहीच नाही: ना अलीकडचा काठ, ना पलीकडचा. तिथे देह नाही, मन नाही, आणि ‘मी’ म्हणावा असा कोणीच नाही. त्या शून्यात वाट शोधायला एक खूणसुद्धा सापडणार नाही. म्हणून गीत मनाला उलट दिशेला वळवते. खंबीर हो, आणि आपल्याच देहात आत शिरून पाहा; तिथेच तुला तुझी जागा मिळेल. मना, पुन्हा पुन्हा विचार करून पाहा, आणि दुसरीकडे कुठेही जाऊ नकोस. शेवटी कबीर सांगतात: सगळ्या कल्पना सोडून दे, म्हणजे तू आहेस तसाच स्थिरावशील.